Urząd Gminy Chrząstowice

Chrząstowice

Redaktor: Bożena Rudnicka

27.11.2006.

Wieś Chrunstowitz wymienia po raz drugi akt fundacyjny opolskiego księcia piastowskiego Bolesława z roku 1295. Nazwa wsi pochodzi prawdopodobnie od imienia Chansto, pana tych włości, gdyż dokument wspomina o jego polach: "de agris Chanstonis". Tak jak większość podopolskich osad Chrząstowice położone są nad rzeką. Przepływa tędy Chrząstawa (Chronstauer Floßbach), Ptaszkówka i Jemielnica. Na pieczęci gminnej dawnych chrząstowickich sołtysów widnieje drzewo liściaste i siekiera. Urbarz z roku 1534 wymienia Chrząstowice jako jedną z 68 wsi należących do dworu opolskiego. Najstarszą część wsi stanowiło kilka drewnianych chałup wzdłuż prawego brzegu Chrząstawy wokół placu wiejskiego (miejsce, w którym stoi pomnik).

W Chrzanstowicze było 8 ludu: "Jacob Wludarz, Barteckh Passon, Gendrzey Były, Janitosch, Blazieckh Wrzist, Woyteckh Clenschni, Michel Passon, Woyteckh Wiziskh". Czynsz płacili oni na zamek w dniu św. Jerzego i św. Michała. Byli też zobowiązani do wykonywania żłobów i koryt dla świń i psów myśliwskich. Korytka wyrabiano z jednego pnia drzewa, podobnie jak łódki-dłubanki. Podobną techniką wykonane koryta stosuje się jeszcze dzisiaj przy świniobiciu do zaparzania i ściągania szczeciny. W 1618 roku żyło w Chrząstowicach 8 kmieci i 7 zagrodników.

W 1779 roku wsie Chrząstowice, Szczedrzyk i Daniec zostały zwolnione od obowiązków daniny wobec opolskiego pana i Kościoła. Kazano zamieszkałym tu rolnikom wozić furmankami wyłącznie rudę z Tarnowskich Gór do huty w Ozimku. W 1784 roku żyło tu 9 kmieci, 10 zagrodników, 11 chałupników; ogółem 299 mieszkańców. Młyn wodny wymienia się w roku 1723, a częć wsi, gdzie stał, nazywana jest "Munek". Przed wojną stał nieopodal domek wypoczynkowy Wosnitzy - dzierżawcy terenów łownych i handlarza samochodów. Przejażdżka łódką po nieistniejącym już stawie kosztowała 50 fenigów, a "Munek" był najchętniej odwiedzanym przez okoliczną młodzież.
W 1830 roku zamieszkiwało w 60 domach 446 osób (5 ewangelików i 4 Żydów). Ewangelicy modlili się w kościele w Ozimku. Katolicy mieli swą świątynię w Opolu. Istniała szkoła katolicka z jednym nauczycielem dla Chrząstowic i Lędzin oraz palarnia, swoje warsztaty prowadziło we wsi 6 rzemieślników.

W 1865 roku w Chrząstowicach stała karczma Żyda Dawida Sterna i dwie kuźnie. Wieś liczyła 9 rolników, 10 ogrodników, 31 chałupników, 2 kowali, stała też leśniczówka. Do szkoły katolickiej chodziło wówczas 110 dzieci. W roku 1858, kiedy ruszyła kolej z Tarnowskich Gór do Opola, mieszkańcy Chrząstowic i okolicy chodzili oglądać "tę dziką krowę", a gdy pociąg nadjechał - szybko uciekali.

W latach 1896-97 w Chrząstowicach wybudowano kościół przewidziany na potrzeby tej miejscowości oraz Lędzin i Suchego Boru. Samodzielna parafia powstała tu w 1920 roku p. w. Niepokalanego Poczęcia NMP.

Na przełomie wieków w Chrząstowicach działały aż trzy gospody. Ta przy dworcu kolejowym z dobudowaną po I wojnie światowej wielką salą i sceną, z występami ludowego teatru i ogrodem letnim dla gości z miasta Opola, cieszyła się największym powodzeniem. To tam odbywały się wszelkie festyny. Zaś na stawie, powstałym po wyrobisku bazaltu, mieszkańcy i letnicy pływali na łódkach.

W roku 1932 do nowo założonego klasztoru w Chrząstowicach wprowadziły się trzy siostry zakonne - służebniczki Maryi z Poręby k/ Góry Św. Anny. Zajmowały się pomocą w kościele, opieką nad chorymi oraz prowadzeniem "Spielschuli", czyli przedszkola. Na klasztor obrano dawny budynek szkolny między rzeką a nieistniejącym już budynkiem celnym. Od końca lat 80-tych w odremontowanym budynku znów działa wiejska ochronka, prowadzona przez siostry.

Nazwy w przeszłości: Chrunstowic, Chronstow, Chrumstowitz, Chronstowitze, Krosto, Chranstowitze, Chrynhstoff, Kronsto, Chronstowitz, Chronstau, Chrąsty, Kranst, Chronsty/Chrząsty, Chrząstowice.

Przez obszar sołectwa przebiega ważna trasa kolejowa Opole - Fosowskie - Częstochowa - Warszawa oraz przepływają dwie rzeki: Imielnica i Swornica. Chrząstowice posiadają sieć wodociągową, sieć telefoniczną, kanalizację sanitarną. W sferze planów na najbliższe lata znajdują się z ułożenie chodnika wzdłuż ulicy Ozimskiej.

Obecnie sołectwo Chrząstowice liczy 1292 mieszkańców i jest siedzibą gminy. Poza Urzędem Gminy i Ośrodkiem Pomocy Społecznej mieści się tu wiele innych instytucji: m. in. Bank Spółdzielczy, Urząd Pocztowy, Ośrodek Zdrowia, Gminna Biblioteka Publiczna, miejscowy Klub Sportowy LZS, Klub Samorządowy, Ochotnicza Straż Pożarna, Towarzystwo Społeczno - Kulturalne Niemców na Śląsku Opolskim - Koło Chrząstowice. Chrząstowice posiadają Publiczną Szkołę Podstawową, Publiczne Przedszkole, Ochronkę prowadzoną przez siostry zakonne Służebniczki NMP. W Chrząstowicach ma również swoją siedzibę działająca na terenie gminy nieprzerwanie od 1947 roku Gminna Spółdzielnia "Samopomoc Chłopska". Poza działalnością rolniczą funkcjonuje w Chrząstowicach wiele małych firm usługowo - produkcyjnych, w tradycyjnych dla naszej gminy branżach jak stolarstwo i kowalstwo. W ostatnich latach szczególnie rozwinęły się tu małe i średnie przedsiębiorstwa, wśród nich salon samochodowy, stacja benzynowa, zakłady naprawy samochodów, zakłady budowlane, a także piekarnia, przetwórnia warzyw, placówki gastronomiczne i handlowe. W ostatnich latach powstały prywatne korty tenisowe wraz z zapleczem rekreacyjnym i gastronomicznym oraz bazą noclegową. Uzupełnieniem powyższych walorów jest też bogata baza gastronomiczna oferowana przez "Bar Centrum", "Bar Imbiss", "Snack Bar".

Miejscowość Chrząstowice to również przykład wzorcowego współżycia i współdziałania w ramach społeczności lokalnej. Prace społeczne rozpoczęto w 1995 roku przy odrestaurowaniu i zagospodarowaniu cmentarza komunalnego. Z inicjatywy mieszkańców stanął tam pomnik ku czci poległych w I i II wojnie światowej. Wykonano nowy krzyż, urządzono piękną zieleń i wykonano brukowe chodniki, odrestaurowano starą kaplicę oraz przedwojenne ogrodzenia z czerwonej cegły, wykonano również kanalizację wzdłuż cmentarza, tworząc w miejscu zlikwidowanych rowów parking dla samochodów i rowerów. Następnym zadaniem, jakie mieszkańcy wykonali to prace przy budynku, w którym mieściła się świetlica wiejska i remiza OSP. Wykonano tam wewnętrzne toalety oraz wyłożono kostką plac przed wejściem. Sołectwo Chrząstowice, jako pierwsze w gminie przystąpiło w 2001 r. do Programu "Odnowy Wsi". Wizja "Odnowy Wsi" Chrząstowic brzmi: "Aby wieś była wsią, a miasto miastem, ale na równym poziomie". Pierwszym wyzwaniem była budowa parkingu - pełniącego jeszcze funkcję miejsca wiejskich spotkań usytuowanego przy Klubie Samorządowym w Chrząstowicach. Prace rozpoczęto w kwietniu, a zakończono w lipcu 2001 roku.
Mieszkańcy w ramach szeroko pojętego czynu społecznego zaangażowali własne zasoby pracy żywej, czas, energię i sprzęt, dzięki czemu zaoszczędzono 70% środków finansowych, które musiałyby zostać wydatkowane, gdyby zadanie to zostało zlecone. Realizacja zyskała uznanie na forum regionalnym w postaci II nagrody w konkursie "Piękna Wieś Opolska 2001" w kategorii na "Najlepszy Projekt Odnowy Wsi". Również w 2001 r. w ramach przedmiotowego konkursu w kategorii "Piękna Wieś Opolska" miejscowość Chrząstowice otrzymała wyróżnienie.
Kolejnym zadaniem była budowa nowoczesnego placu zabaw dla dzieci i młodzieży o wymownej nazwie "Dziecięcy Raj". Realizacją tego projektu zajęła się grupa Liderów "Odnowy Wsi", która w czynie społecznym nadzorowała wykonywane prace oraz zachęciła miejscową młodzież do prac wstępnych i wykończeniowych. Dzięki dotacji z "Programu małych grantów na rzecz realizacji Programu Odnowy Wsi" zakupiono sprzęt zabawowy. Zakończenie prac miało miejsce w III kwartale 2002 r. Uroczyste otwarcie nastąpiło w Dniu Dziecka - 1 czerwca 2002 r.