| 
(2).gif)
.gif)
.gif)
.gif)
Zagospodarowanie .gif){kind=link}
| Zagospodarowanie |
|
|
| Redaktor: Administrator | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| 01.12.2006. | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
ZARYS ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO I ZAGROŻEŃ ŚRODOWISKA PRZYRODNICZEGO
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| L.p. |
Wyszczególnienie |
Powierzchnia [ha]
|
|
| województwo opolskie |
Gmina Chrząstowice |
||
| 1 |
Ogólna powierzchnia |
941 247,0 |
8 231,0 |
| 2 |
Użytki rolne |
587 593,0 |
3 940,0 |
| |
w tym: |
|
|
| 3 |
grunty orne |
480 665,0 |
2 265,0 |
| 4 |
sady |
4 487,0 |
10,0 |
| 5 |
łąki |
78 760,0 |
1 611,0 |
| 6 |
pastwiska |
23 681,0 |
54,0 |
| 7 |
Lasy i grunty lene |
255 005,0 |
3 470,0 |
| 8 |
Pozostałe |
98 649,0 |
821,0 |
Zgromadzone dane wskazują, iż udział lasów i gruntów leśnych w ogólnej powierzchni gminy przewyższa procentowy udział tych gruntów w strukturze użytkowania województwa opolskiego. Lasy i grunty leśne gminy Chrząstowice stanowią 1,4% wszystkich lasów i gruntów leśnych na Opolszczyźnie. Zdecydowanie mniejszą powierzchnię, w porównaniu z obszarem całego województwa, zajmują natomiast użytki rolne. Grunty rolne gminy Chrząstowice stanowią 0,8% ogólnej powierzchni rolnej Opolszczyzny. Procentowy udział poszczególnych rodzajów gruntów w ogólnej strukturze użytkowania gruntów w gminie Chrząstowice obrazuje wykres 6.
Wykres 6. Struktura użytkowania gruntów w gminie Chrząstowice.
Powyższe dane kwalifikują obszar badań jako gminę rolniczo-leśną. Sposób użytkowania gruntów i zagospodarowania przestrzeni wyznacza również główne kierunki rozwoju oraz potencjalne źródła zagrożenia środowiska przyrodniczego w granicach administracyjnych gminy Chrząstowice. Przewaga gruntów leśnych oraz duży udział gruntów rolnych wiąże się również ze stopniem wykształcenia różnorodności biologicznej gminy, charakterem biotopów i ekosystemów. Rodzaj prowadzonej działalności gospodarczej człowieka wpływa na florę i zbiorowiska roślinne oraz faunę danego obszaru.
2. Gospodarka rolna
W strukturze użytków rolnych dominują grunty orne oraz łąki, najmniej licznie reprezentowane są sady (10ha). Grunty rolne występujące na terenie gminy Chrząstowice odznaczają się niską bonitacją gleb. Większość z nich to gleby IV i V klasy bonitacyjnej (64% gruntów ornych). Grunty orne III i IV klasy bonitacyjne stanowią 35,9%. Takie warunki powodują, że rolnictwo nie jest zbyt silnie rozwinięte.Jakoć rolniczej przestrzeni produkcyjnej warunkuje strukturę zasiewów w gminie. W zasiewach zbóż przeważają żyto i mieszanki zbożowe; znaczny udział mają ziemniaki. Osiągane plony zbóż, w tym głównie owsa z jęczmieniem i innych mieszanek, wahają się w granicach 21 kwintali (dt) z 1 ha. Mniejsze plony uzyskuje się w przypadku pszenicy, jęczmienia, owsa i żyta, tj. od 14 do 15dt z 1 ha.
Poziom hodowli zwierząt gospodarskich liczonej w iloci zwierząt na 100 ha użytków rolnych odzwierciedla strukturę użytkowania gruntów rolnych. Dominuje produkcja przyzagrodowa, nie prowadzi się tu produkcji zwierzęcej na skalę przemysłową. Największy udział w hodowli zwierzęcej stanowi hodowla trzody chlewnej (100,3 szt./100 ha użytków rolnych). Do najmniej licznych za zalicza się hodowlę owiec (0,2 szt./100 ha użytków rolnych). Wskaźniki hodowli bydła i koni w gminie są wyższe od rednich wskaźników w województwie opolskim.
3. Gospodarka lena
Lasy oraz grunty lene stanowią 42% powierzchni gminy. Zwarty kompleks w północnej częci obszaru badań został objęty ochroną prawną w formie Obszaru Chronionego Krajobrazu Lasy Stobrawsko-Turawskie. W strukturze przestrzennej wyróżniają się ponadto: zwarty kompleks w południowo-zachodniej częci gminy, jeden mniejszy kompleks w rodkowej częci oraz małe skupiska rozproszone na całym obszarze gminy. W przeważającej częci lasy zlokalizowane na terenie badań administrowane są przez Regionalną Dyrekcję Lasów Państwowych w Katowicach, Nadlenictwo Opole i Nadlenictwo Krasiejów (prawdopodobnie od stycznia 2003r. - jedynie Nadlenictwo Opole). Lasy prywatne zajmują powierzchnię 250, 64 ha, co stanowi 7% ogólnej powierzchni lasów w gminie (Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy Chrząstowice, 2000)
Wród zbiorowisk lenych obszaru badań dominuje, silnie przekształcony przez gospodarkę leną, subatlantycki bór sosnowy. W dolinie rzeki Jemielnica występują również lasy grądowe oraz łęgi jesionowo-olszowe i wiązowo-jesionowe.
Znaczna częć drzewostanów zlokalizowanych w granicach administracyjnych gminy uznano za lasy ochronne. San zdrowotny i sanitarny lasów jest dobry, lokalnie - zadawalający, choć we wszystkich kompleksach występuje I stopień degradacji wskutek czynników biotycznych.
Sposób prowadzenia gospodarki lenej na terenie lasów ochronnych okrelają zapisy rozporządzenia MOSZNiL z dnia 25 sierpnia 1992 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu uznawania lasów za ochronne oraz szczegółowych zasad prowadzenia w nich gospodarki lenej (Dz.U. nr 67, poz. 337). W lasach ochronnych Nadlenictwa Opole i Nadlenictwa Krasiejów, gospodarkę leną powinno zatem prowadzić się w sposób zapewniający ciągłe spełnianie przez nie celów, dla których zostały wydzielone, w szczególnoci poprzez:
- zachowanie trwałoci lasów w drodze:
a) dbałoci o star zdrowotny i sanitarny lasów,
b) preferowania naturalnego odnowienia lasu,
c) ograniczania regulacji stosunków wodnych do prac uzasadnionych potrzebami odnowienia lasu oraz użytkowania sąsiadujących z lasami ochronnymi gruntów nielenych,
d) ograniczania trwałego odwadniania bagien ródlenych do przypadków, w których wyniki przeprowadzonych badań i ekspertyz wykluczają niekorzystny wpływ tego zabiegu na stosunki wodne w lasach ochronnych,
- zagospodarowywanie i ochronę lasów w drodze, m.in.:
a) kształtowania struktury gatunkowej i przestrzennej lasu zgodnie z warunkami siedliskowymi, w kierunku powiększania różnorodnoci biologicznej i zwiększania odpornoci lasu na czynniki destrukcyjne,
b) stosowania indywidualnych sposobów zagospodarowania i ochrony poszczególnych drzewostanów,
c) ustalania etatu cięć według potrzeb hodowlanych lasu,
d) ograniczania stosowania zrębów zupełnych do najsłabszych siedlisk lenych oraz prowadzenia cinki drzew, zrywki i wywozu drewna w sposób zapewniający w maksymalnym stopniu ochronę gleby i rolinnoci lenej,
e) zakazu pozyskiwania żywicy i karpiny.
4. Przemysł
Ze względu na mało korzystne warunki dla rozwoju przemysłu i produkcji pozarolniczej, na terenie gminy nie zlokalizowano zakładów przemysłowych. Działalnoć produkcyjna i usługowa prowadzona jest przez małe i rednie zakłady. Na terenie gminy zarejestrowanych jest około 60 podmiotów gospodarczych prowadzących działalnoć produkcyjną oraz około 190 podmiotów prowadzących działalnoć usługową. Do najbardziej znaczących należą m.in. Śląska Fabryka Świec w Falmirowicach, Zakład Przemysłu Drzewnego w Suchym Borze, Zakład Betoniarki w Chrząstowicach, Przetwórstwo Owoców i Warzyw w Dańcu i w Chrząstowicach, zakłady lusarsko-mechaniczne w Dębskiej Kuźni, zakład elektromechaniki chłodniczej w Lędzinach, zakład lusarsko-kowalski w Dębiu (Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy Chrząstowice, 2000)5. Komunikacja
Komunikacja drogowa
Sieć drogową gminy tworzą drogi krajowe, powiatowe oraz gminne. Najważniejszymi i najbardziej uczęszczanymi szlakami w obsłudze komunikacyjnej obszaru badań są dwie drogi krajowe, tj. droga nr 46 relacji Opole - Częstochowa (Warszawa) oraz kilkukilometrowy odcinek drogi nr A4 relacji Opole - Katowice. Sieć najważniejszych ciągów komunikacyjnych uzupełniają drogi powiatowe: nr 27 711, nr 27 712 Ozimek - Przywory, nr 27 714 Falmirowice - Dębska Kuźnia, nr 27 7 45 Niwki - Dębska Kuźnia, nr 27 746 Chrząstowice - Daniec, nr 27 747 Daniec - Dąbrowice, nr 27 748 Dębie - Raszowa, nr 27 751 Chrząstowice - Walidrogi, 27 752 Lędziny - Falmirowice. Pozostałe drogi mają znaczenie lokalne.
Wszystkie odcinki dróg przecinające obszar gminy wymagają modernizacji w celu uzyskania lepszych parametrów technicznych. Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy Chrząstowice wskazuje również na potrzebę budowy nowych odcinków dróg w miejscowoci Dębska Kuźnia oraz obejcia miejscowoci Daniec. W zakresie obsługi transportu Studium proponuje budowę zatok autobusowych, ciągów pieszych i rowerowych.
Komunikacja kolejowa
Przez teren gminy Chrząstowice przebiega linia kolejowa nr 144 relacji Tarnowskie Góry - Opole o znaczeniu krajowym. Ze względu na stan techniczny torowiska przedmiotowa linia jest uciążliwa dla częci zabudowy mieszkaniowej wsi Suchy Bór i Dębska Kuźnia.
6. Urbanizacja
Analizując układ urbanistyczny gminy Chrząstowice, szczególną uwagę zwraca rozwój osadnictwa w izolowanych, zwartych jednostkach, bez wyraźnie wykształconych układów semiurbanizacyjnych. Układ przestrzenny wszystkich wsi, za wyjątkiem Suchego Boru i Niwek, wywodzi się z najprostszego układu ruralistycznego, tzw. ulicówki. Jest to cecha charakterystyczna osadnictwa Śląska Opolskiego. Układy te z czasem uległy przemianom w kierunku bardziej rozwiniętych form, tj. w:
- - wielodrożnice (Chrząstowice, Dębska Kuźnia, Daniec); ulica Solna w Dębskiej Kuźni jest fragmentem historycznego szlaku solnego,
- - widlice (Dębie, Dąbrowice).
Wsie Suchy Bór i Niwki noszą cechy układu zwanego rzędówką. Osady te powstały, w odróżnieniu od ulicówek, w wyniku jednorazowej regulacji, o czym wiadczy duża regularnoć podziałów parceli i zabudowy (Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy Chrząstowice, 2000)
W okresie powojennym historyczne układy przestrzenne podlegały licznym, często niekorzystnym zmianom i przekształceniom, wyrażającym się m.in. w rozpraszaniu zabudowy wzdłuż tras komunikacyjnych oraz w otwartym krajobrazie, w strefach ekotonowych wyróżniających się największą różnorodnocią biologiczną i krajobrazową, oraz pełniących rolę szlaków migracyjnych rolin i zwierząt.
Krzysztof Badora
VIII. ZARYS ZAGROŻEŃ ŚRODOWISKA PRZYRODNICZEGO
1. Zanieczyszczenie atmosfery
W granicach administracyjnych gminy Chrząstowice nie prowadzono dotychczas bezporednich badania stanu zanieczyszczenia powietrza atmosferycznego. W związku z powyższym informacyjnie przedstawiono poniżej (tabela 4) wyniki pomiarów prowadzonych w stacjach pomiarowo-kontrolnych najbliżej położonych, tj. w punkcie pomiarowo-kontrolnym w Opolu-Osiedle ZWM oraz w punkcie pomiarowo-kontrolnym w Ozimku.
Tabela 4. Wyniki pomiarów zanieczyszczeń pyłowych i gazowych.
źródło: Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy Chrząstowice, 2000
1-stacja pomiarowo-kontrolna Opole-ZWM, 2 - stacja pomiarowo-kontrolna Ozimek
Stan higieny atmosfery związany jest przede wszystkim z emisją zanieczyszczeń pochodzących z emitorów zakładowych Fabryki Świec w Falmirowicach, w mniejszym stopniu za ze skupiskami komunalnych emitorów gazów i pyłów zlokalizowanych w pozostałych miejscowociach. Istotnym źródłem zanieczyszczeń, w tym głównie ołowiu, są szlaki komunikacji drogowej przecinające teren gminy (drogi krajowe nr 46 i A4) oraz emitory zewnętrzne - głównie orodki miejsko-przemysłowe: Opole i Ozimek.
Podstawowym źródłem emisji jest spalanie energetyczne, głównie paliw stałych, węgla, koksu, stanowiących podstawowe paliwo dla większoci zakładów przemysłowych, lokalnych kotłowni grzewczych, szklarni i innych obiektów obsługi rolnictwa, warsztatów rzemielniczych, zakładów usługowych oraz indywidualnej zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej i zagrodowej. Brak natomiast istotnego oddziaływania przemysłu i źródeł emitujących inne zanieczyszczenia powietrza niż pochodzące ze spalania paliw.
Przedstawione informacje dają podstawę do stwierdzenia, iż stan czystoci powietrza w gminie jest dobry, a zanieczyszczenia pochodzące ze źródeł lokalnych i zewnętrznych nie powodują przekroczenia dopuszczalnych stężeń zanieczyszczenia powietrza.
2. Gospodarka wodna i ciekowa
Stan czystoci rzek
Stan zanieczyszczenia rzek ocenia się, porównując wyniki badań monitoringowych ze standardami jakoci wód leżącymi u podstaw klasyfikacji i zaliczając kontrolowane odcinki rzek do poszczególnych klas czystoci. W tym celu rozpatruje się poszczególne wskaźniki zanieczyszczeń oddzielnie, przy czym o zaliczeniu wód do danej klasy decyduje wskaźnik najbardziej niekorzystny. Klasyfikacja jakoci wód w rzekach opiera się na następujących kryteriach:
· . kryterium fizykochemicznym, uwzględniającym 23 wskaźniki zanieczyszczeń, zawartoci w wodzie substancji organicznych, zawiesin, substancji biogennych i zasolenia,
· . kryterium wskaźników obligatoryjnych opartym na wybranych wskaźnikach kryterium fizyko-chemicznego, w którym oceny jakoci wód dokonuje się w/g następujących wskaźników zanieczyszczeń: zawartoć tlenu rozpuszczonego, BZT5, ChZT, fenoli, chlorków, siarczanów, substancji rozpuszczonych i zawiesin
· . kryterium sanitarnym, obejmującym wskaźniki obecnoci w wodach rzecznych bakterii Coli typu fekalnego wyrażone mianem Coli.
W granicach administracyjnych gminy Chrząstowice Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska (WIOŚ) w Opolu prowadzi w ramach monitoringu regionalnego cykliczne badania stanu czystoci rzek: Jemielnica (punkty pomiarowe: Jemielnica, Czarnowąsy), Cienka (punkt pomiarowy Chrząstowice), Sucha (punkt pomiarowy Chrząstowice) i Swornica (punkt pomiarowy Czarnowąsy). Ostatnie pomiary wykonane zostały w 1999r. Uzyskane wyniki (dla punktów pomiarowych w granicach gminy Chrząstowice) prezentuje tabela 5.
Tabela 5. Wyniki oznaczeń wybranych wskaźników zanieczyszczenia wód rzek Sucha, Cienka w 1999 r.
źródło: na podstawie danych: Stan rodowiska w województwie opolskim w roku 1999, WIOŚ w Opolu, 2000
*wartoci przeciętne z rocznej serii badań
wytłuszczono wartoci nie odpowiadające kryteriom III klasy
Z przedstawionych powyżej danych wynika, że badane w 1999r. wody rzek Sucha i Cienka nie wykazują przekroczenia kryteriów klasy drugiej.
Według wyników badań z 1999r. (wartoci przeciętne) stan czystoci wód w rzece Jemielnica w punkcie pomiarowym w Czarnowąsach okrelono jako spełniający kryterium II klasy czystoci; stwierdzano jednak przekroczenia norm III klasy (wartoci ekstremalne) w odniesieniu do oznaczenia Miana Coli. Rzeka Swornica (punkt pomiarowy Czarnowąsy) zakwalifikowana została na podstawie uzyskanych wyników stężeń przeciętnych do II klasy czystoci. Podobnie jak w przypadku oceny stanu czystoci rzeki Jemielnica, na wynik końcowy (wartoć ekstremalna) miało wpływ oznaczenie Miana Coli.
Z przedstawionych wyżej informacji wynika, iż o jakoci wód przedmiotowych rzek decydują głównie odprowadzane, niedostatecznie oczyszczone cieki komunalne. Poważnym problemem obniżającym jakoć wód są również związki biogenne, których głównymi źródłami są zarówno cieki komunalne jak i spływy powierzchniowe z pól. Sytuację tę odzwierciedlają uzyskane wyniki badań bakteriologicznych, tj. Miano Coli obrazujące znaczący wpływ odprowadzanych nieoczyszczonych cieków komunalnych i oddziaływanie zanieczyszczeń wprowadzanych do rzek ze źródeł obszarowych.
Gospodarka wodna
System zaopatrzenia w wodę tworzą trzy wodociągi grupowe, tj. wodociąg grupowy Dębksa Kuźnia (4 274 mk), wodociąg grupowy Daniec (1565 mk), wodociąg wiejski Niwki (Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy Chrząstowice, 2000). Woda pobierana jest z 3 studni głębinowych usytuowanych na terenie gminy z czwartorzędowych warstw wodononych.Według danych WIOŚ w Opolu (Stan rodowiska w województwie opolskim w latach 1997-1998, WIOŚ w Opolu, 1999) iloć wód powierzchniowych zużywanych w gminie na potrzeby przemysłu kształtuje się w granicach do 100 dam3*/rok (dam3 = 1 000m3), zużycie wody z wodociągów w gospodarstwach domowych wynosi około 200 dam3/rok.
Skład fizyczno-chemiczny i bakteriologiczny wód powierzchniowych i podziemnych można ocenić w oparciu o badania prowadzone przez Wojewódzką Stację Sanitarno-Epidemiologiczną (WSEE) w Opolu, która sprawuje nadzór nad obiektami wodnymi (ujęcia wody). W 2000r. WSEE w Opolu przeprowadziła w gminie Chrząstowice badania jakoci wód podziemnych zasilających wodociągi sieciowe z 3 studni. Systematycznymi kontrolami objęte były obiekty przeznaczone do zbiorowego zaopatrzenia ludnoci w wodę, a więc wodociągi publiczne i zakładowe, a także wodociągi lokalne dostarczające wodę obiektom użytecznoci publicznej. Wyniki przeprowadzonych badań obrazuje tabela 6.
Tabela 6. Wyniki badań jakoci wód podziemnych zasilających wodociągi sieciowe i objętych w 2000 r. nadzorem WSSE.
| Lp. |
gm.-gmina (iloć studzien) |
Warstwa wodonona |
Wartoci stężeń w mg/dm3 |
||||
| Azot amonowy |
Azot azotanowy |
Żelazo ogólne |
Mangan |
Fluorki |
|||
| 1 |
gm. Chrząstowice (3) |
Czwartorzęd |
nie wykryto -0,05 |
0,05-8,20 |
nie wykryto -1,13 |
nie wykryto - 0,02 |
0,13-0,19 |
Z przedstawionych powyżej danych wynika, że wody podziemne będące źródłem zaopatrzenia ludnoci w wodę spełniają warunki normatywne dla wody do picia.
Gospodarka ciekowa
Wykorzystane w procesach przemysłowych i działalnoci bytowej człowieka wody wracają do rodowiska w postaci cieków o różnym stopniu zanieczyszczenia. Według danych Urzędu Statystycznego w Opolu - (cyt. za WIOŚ w Opolu) iloć odprowadzanych cieków w gminie Chrząstowice wynosi około 14 dam3/rok (dot. głównie cieków z zakładów przemysłowych). Znaczna częć wytworzonych cieków odprowadzanych jest bezporednio do gruntu i wód powierzchniowych, bezporedni lub za porednictwem rowów.
Gmina Chrząstowice nie posiada zorganizowanego systemu odbioru i oczyszczania cieków. Ścieki odprowadzane są do szczelnych zbiorników wybieralnych i wywożone na oczyszczalnię cieków w Ozimku - Antoniowie; częć trafia do oczyszczalni w Opolu (Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy Chrząstowice, 2000).
W celu zminimalizowania negatywnego oddziaływania działalnoci człowieka na stopień zanieczyszczenia wód powierzchniowych i podziemnych należy m.in. rozwinąć na szeroką skalę programy sanitacji wsi, dbać o właciwe zastosowanie nawozów naturalnych, w tym gnojowicy, dbać o szczelnoć zbiorników ciekowych.
3. Gospodarka odpadami
Odpady komunalne
Na strukturę stałych odpadów komunalnych wytwarzanych na terenie gminy Chrząstowice składają się głównie odpady z gospodarstw domowych (odpady gospodarcze), pochodzące z handlu i administracji, zapleczy socjalnych zakładów przemysłowych i usługowych (odpady podobne do komunalnych), odpady rolinne z terenów zielonych oraz odpady mineralne (gruz, ziemia). Zakres niniejszego opracowania nie obejmował badań laboratoryjnych zmierzających do okrelenia składu morfologicznego oraz właciwoci nawozowych i paliwowych odpadów generowanych w granicach gminy. Przybliżone wartoci powyższych wskaźników dla badanego terenu okrelono na podstawie danych literaturowych, z badań przeprowadzonych w innych częciach kraju. Urednione wartoci składu odpadów komunalnych z terenów wiejskich, dające wyobrażenie o charakterze odpadów z terenu badań obrazuje tabela 7.
Tabela 7. Średni skład morfologiczny odpadów komunalnych w Polsce na terenach wiejskich.
| Wskaźnik |
Wartoć rednia [% masy] |
| tereny wiejskie |
|
| frakcja 0-10mm |
43,0 |
| odpady organiczne (spożywcze rolinne i zwierzęce) |
2,0 - 5,0 |
| papier i tektura |
1,0 |
| tworzywa sztuczne |
1,0 |
| Materiały tekstylne |
1,0 |
| Szkło |
7,0 |
| Metale |
5,0 |
| Pozostałe organiczne |
1,0 |
| Pozostałe nieorganiczne |
39,0 |
Z danych powyższych wynika, że odpady komunalne zebrane z terenów wiejskich, a zatem również z dużym prawdopodobieństwem z terenu gminy Chrząstowice, zdeponowane na zorganizowanych składowiskach odpadów komunalnych charakteryzują się niską zawartocią substancji organicznej, przy dominującej, około 90% zawartoci częci nieorganicznej. Odpady organiczne są bowiem w wysokim stopniu zagospodarowywane w gospodarstwach wiejskich (przetwarzanie i wykorzystania np. jako kompost). Niską zawartoć papieru, tekstyliów i tworzyw sztucznych tłumaczyć należy wykorzystywaniem ich do celów grzewczych w domowych paleniskach. Częci mineralne - np. gruz budowlany, żużel są częciowo wykorzystywane do utwardzania powierzchni parkingowych i dróg dojazdowych do pól.
Opisana powyżej struktura i skład morfologiczny odpadów wiejskich oznacza stosunkowo małe potencjalne zagrożenie skażenia wód i generalnie niską uciążliwoć jakie ze sobą niosą dla rodowiska przyrodniczego. Ryzyko wzrasta jednak w przypadku niewłaciwego składowania odpadów - w miejscach do tego celu nie przeznaczonych oraz rodzaju deponowanych odpadów np. przeterminowanych leków, rodków ochrony rolin, nawozów, rodków czystoci czy zużytych opakowań po tego rodzaju substancjach.
Podstawowym sposobem postępowania ze stałymi odpadami komunalnymi w gminie pozostaje wciąż ich składowanie. Zebrane odpady deponowane są poza obszarem badań, tj. na składowisku komunalnym w Opolu.
Odpady przemysłowe
Na terenie gminy nie są generowane odpady przemysłowe; nie są tu również zlokalizowane składowiska tych odpadów (Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy Chrząstowice, 2000)Nielegalne składowiska odpadów
Ze względu na wąski zakres opracowania, autorzy ograniczyli się jedynie do zasygnalizowania i okrelenia skali problemu. Z danych ankietowych przeprowadzonych wród organów samorządowych w 2001 r. wynika, iż na terenie gminy Chrząstowice zostało zlokalizowane tylko jedno nielegalne składowisko odpadów w miejscowoci Dębie (Stan rodowiska w województwie opolskim w roku 2001, WIOŚ w Opolu, 2002).W Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy Chrząstowice sporządzonym w 2000 r. autorzy wskazują ponadto na składowisko zlokalizowane w północnym rejonie wsi Chrząstowice.
Na podstawie prowadzonych w województwie opolskim obserwacji można jednoznacznie stwierdzić, że:
- - większoć nielegalnych składowisk zlokalizowanych jest w bliskim sąsiedztwie osad ludzkich, w zagłębieniach terenu i dawnych wyrobiskach kruszyw, na zboczach rowów lub na obrzeżach kompleksach lenych,
- - wielkoć nielegalnych składowisk jest różna (od kilku arów do kilku hektarów),
- - rodzaj zdeponowanych odpadów jest podobny. W składzie morfologicznym dominują: gruz budowlany z rozbiórki bądź remontu budynków, wyroby i opakowania z tworzyw sztucznych, papier i tektura, tekstylia, zużyte wyroby metalowe. Na wielu składowiskach zalegają również opakowania po nawozach sztucznych, zużyte akumulatory, pojemniki po farbach i lakierach, odpady gumowe (obuwie, osłony przewodów, zużyte opony samochodowe), odpady wielkogabarytowe), odpady organiczne (zielone) z gospodarstw domowych, ogrodów i zieleńców.
Ze względu na brak kontroli nad deponowaniem odpadów w miejscach nie posiadających odpowiednich zabezpieczeń technicznych, funkcjonujące, nieuporządkowane składowiska należy zliczyć do najważniejszych zagrożeń rodowiska przyrodniczego związanych z gospodarką odpadami. Od wielkoci składowiska, iloci i rodzaju deponowanych odpadów oraz warunków geologiczno-hydrologicznych (poziom wód gruntowych, kierunek spływu wód, budowa geologiczna podłoża, itp.) zależy stopień szkodliwego oddziaływania na rodowisko przyrodnicze, tj.:
- - zanieczyszczenia wód, gleby (zwłaszcza w przypadku rodków ochrony rolin opakowaniach po farbach, lakierach, itp.),
- - zamierania rolin, zatrucia zwierząt i ludzi,
- - zmiany zbiorowisk rolinnych, ekspansję gatunków ruderalnych, egzotycznych,
- - negatywnego wpływu na walory krajobrazowe i estetyczne pobliskich obszarów,
- - niszczenia dziedzictwa geologicznego, w szczególnoci profili geologicznych.
4. Hałas
ródła hałasu występującego w rodowisku podzielić można na dwie podstawowe kategorie: hałas komunikacyjny, w tym drogowy, kolejowy i lotniczy oraz hałas przemysłowy.
ródłami uciążliwego hałasu na terenie gminy Chrząstowice są szlaki komunikacyjne przebiegające przez obszar badań.
Hałas drogowy
Decydujący wpływ na klimat akustyczny w gminie ma transport samochodowy. Do najbardziej uczęszczanych szlaków komunikacyjnych należą drogi krajowe, tj. droga nr A4 relacji Opole - Katowice oraz droga nr 46 relacji Opole - Częstochowa, przecinająca tereny zabudowy jednorodzinnej i zagrodowej we wsiach Lędziny i Dębska Kuźnia. Nie bez wpływu pozostaje również transport samochodowy na drogach powiatowych i gminnych przebiegających przez teren badań.
Wyniki pomiarów natężenia hałasu w rejonie drogi nr 46 w Chrząstowicach (Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy Chrząstowice, 2000) wykazują przekroczenie dopuszczalnego poziomu hałasu w porze dnia - w odległoci około 30m, a w porze nocnej - około 100m mierząc od skrajni drogi. Można zatem przypuszczać, że znaczna częć zabudowy wsi Lędziny oraz wsi Dębska Kuźnia położone są w zasięgu ponadnormatywnego hałasu.
Zły stan techniczny dróg powoduje dodatkowe wstrząsy oraz zmniejsza płynnoć poruszających się pojazdów. Szczególnie ważna dla ochrony zdrowia ludzi i zwierząt jest organizacja ruchu drogowego, który powinien odbywać się w sposób płynny, zapewniony przez synchronizację wiateł oraz kierowanie ruchu przez tereny niezamieszkałe i oddalone od ostoi zwierząt. Z punktu widzenia behawioryzmu ptaków i ssaków bardziej szkodliwy jest dla nich hałas krótkotrwały, nagły i o wysokich wartociach emitowanego dźwięku niż hałas nieustający o wartociach nie przekraczających wielkoci szkodliwych dla życia.
Hałas kolejowy
Według Raportu Państwowej Inspekcji Ochrony Środowiska (Raport PIOŚ "Stan rodowiska w Polsce", PIOŚ, Warszawa 1998) zagrożenie hałasem kolejowym w skali kraju jest znacznie niższe od hałasu drogowego i od szeregu lat utrzymuje się w zasadzie na tym samym poziomie, z niekorzystnymi lokalnymi zmianami związanymi z pogarszającym się stanem infrastruktury.
Na obecną sytuację ma również wpływ zła sytuacja ekonomiczna kolei państwowych, która doprowadziła do znacznego ograniczenia liczby lokalnych połączeń w obsłudze ruchu pasażerskiego.
Aktualne trendy rozwoju kolejnictwa w kraju, związane z koniecznocią osiągnięcia standardów międzynarodowych w tym zakresie wskazują, iż możliwe jest pewne ograniczenie emisji hałasu z tych źródeł poprzez realizację programów modernizacji linii kolejowych. Jak wynika z badań, po modernizacji torowiska w rejonie linii kolejowej obserwuje się zmniejszenie poziomów hałasu rednio o 4-6 dB; wymiana taboru kolejowego i właciwe utrzymanie torowisk to kolejne ograniczenia emisji, nawet o około 10 dB.
Teren gminy Chrząstowice przecina linia kolejowa nr 144 relacji Opole - Częstochowa. Zagrożenie hałasem wynikające z eksploatacji przedmiotowego szlaku komunikacyjnego ma charakter liniowy i jest znacząco odczuwalne w najbliższym otoczeniu torowisk.
Hałas przemysłowy
Brak prowadzonych badań monitoringowych uniemożliwia dokonanie pełnej oceny zagrożeń rodowiska wywoływanych emitowanym hałasem przemysłowym. W przeciwieństwie do hałasu komunikacyjnego, który ma zasięg wielkoprzestrzenny, obiekty przemysłowe i usługowe, jako źródła uciążliwoci akustycznej mają charakter drugorzędny o oddziaływaniu lokalnym. Na podwyższoną emisję hałasu, odczuwalną nawet w znacznych odległociach od źródła, mają wpływ nawet niewielkie obiekty. Do takich zaliczyć można zarówno zakłady przemysłowe jak i warsztaty usługowe, rzemielnicze, zakłady kamieniarskie, betoniarnie, ubojnie, itp.
Emitowany hałas nie pozostaje bez wpływu na stan zdrowia ludzi i zachowanie zwierząt znajdujących się blisko źródeł niepożądanych dźwięków. Szczególnie szkodliwe dla ptaków i dziko żyjących ssaków są dźwięki emitowane w sposób nie ciągły, o zmiennych wartociach natężenia będących częstą przyczyną opuszczania przez nie miejsc rozrodu i żerowania oraz porzucania potomstwa.
5. Promieniowanie niejonizujące
Poza wymienionymi powyżej czynnikami zagrożenia dla rodowiska przyrodniczego warto zwrócić uwagę na potencjalne zagrożenie jakie niesie za sobą promieniowanie niejonizujące. Głównymi źródłami promieniowania niejonizującego w rodowisku są elektroenergetyczne linie napowietrzne wysokiego napięcia oraz sieć rozdzielcza rednich i niskich napięć, stacje radiowe i telewizyjne, łącznoć radiowa, w tym CB radio, radiotelefony i telefonia komórkowa oraz stacje radiolokacji i radionawigacji. Dodatkowymi źródłami tego promieniowania są ponadto stacje bazowe telefonii komórkowych, systemów przywoławczych, radiotelefonicznych, alarmowych, komputerowych itp., pokrywających coraz gęstszą siecią obszary skupisk ludnoci, jak również coraz powszechniej stosowane osobiste przenone radiotelefony.
Zasięg oddziaływania pół elekromagnetycznych wytwarzanych przez linie wysokiego napięcia (m.in. lini 110 kV przebiegających przez teren gminy) jest ograniczony do stref bezporednio pod liniami i w odległoci około 10 m od przewodów skrajnych. W gminie Chrząstowice obszar oddziaływania pól elektromagnetycznych ogranicza się do bezporedniego sąsiedztwa linii wysokiego napięcia 110 kV, tj. głównie linii 110 kV relacji Dobrzeń - Ozimek oraz linii 110 kV relacji Opole Groszowice - Ozimek.
Negatywnym i zauważalnym, zjawiskiem związanym z liniami napowietrznymi jest ich wpływ na walory krajobrazowe. Napowietrzne linie wysokiego napięcia, stacje nadawczo-odbiorcze są szczególnie widoczne na otwartych przestrzeniach pól uprawnych, łąk i dolin rzecznych.
Ponadto, promieniowanie elektromagnetycznego może powodować pewne zmiany w fizjologii i morfologii rolin, np. ograniczać współczynnik wzrostu korzenia, prowadzić do wątłoci łodyg czy zmniejszania suchej masy nasion.
W przypadku oddziaływania na zwierzęta wpływ zależy od czasu przebywania w zasięgu linii oraz stadium rozwoju osobników. Negatywne skutki zaznaczać się mogą w okresie rozwoju młodych osobników, choć możliwa jest po dłuższym czasie ogólna adaptacja organizmu. Ze względu na szczególną wysokoć, słupy trakcyjne mogą służyć za miejsce odpoczynku i punkty obserwacyjne ptaków. Konstrukcje te stanowią często miejsce gniazdowania wielu gatunków. Osiedlające się tutaj ptaki są jednak szczególnie narażone na skutki oddziaływania promieniowania elektromagnetycznego oraz na porażenia prądem. Nie oznakowane symbolami drapieżców linie stanowią również niebezpieczeństwo dla bytującego w ich sąsiedztwie ptactwa.
| « poprzedni artykuł | następny artykuł » |
|---|