| 
(2).gif)
.gif)
.gif)
.gif)
Flora .gif){kind=link}
| Flora |
|
|
| Redaktor: Administrator | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| 01.12.2006. | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
SZATA ROŚLINNA 1. Wstęp Na obszarze województwa opolskiego, w tym również gminy Chrząstowice, proces przekształceń szaty rolinnej na skutek działalnoci człowieka rozpoczął się już w neolicie. Antropopresja przybierała na sile wraz ze wzrostem liczby ludnoci, wprowadzaniem nowych sposobów uprawy roli, a w końcu, począwszy od końca XVIII wieku wraz z postępującą rewolucją przemysłową. Naturalne procesy przystosowawcze związane z ewolucją organizmów nie nadążały za szybko zmieniającymi się uwarunkowaniami zewnętrznymi kształtowanymi przez człowieka i ustąpiły miejsca procesom wymierania (Korna 1976).Niekorzystne przemiany szaty rolinnej i wycofywanie się poszczególnych jej składników nie ominęły województwa opolskiego. Opolszczyzna, jako częć Śląska uległa intensywnemu zagospodarowaniu już w XVII i XVIII wieku, a w wieku XIX postępujące uprzemysłowienie i rozwój systemu komunikacyjnego uzupełniły szeroką paletę negatywnych oddziaływań. Tak zwana "racjonalna" gospodarka lena oraz "wysoka kultura" rolna, w szczególnoci związane z nimi zmiany stosunków wodnych, doprowadziły w ciągu ostatnich lat do znacznego zubożenia rodzimej flory Śląska Opolskiego. Nie bez znaczenia, szczególnie dla obszarów położonych w dolinach rzek, było podjęcie działań z zakresu ochrony przeciwpowodziowej, w tym najbardziej negatywnego w skutkach dla rodowiska przyrodniczego, budowania wałów odgradzających znaczne obszary doliny od cyklicznych zalewów. Równie istotna, szczególnie na obszarze gminy Chrząstowice, była intensyfikacja rolnictwa i lenictwa, która w głównej mierze przyczyniła się do zubożenia lokalnej flory o gatunki najbardziej charakterystyczne i zarazem wrażliwe. Procesy ustępowania gatunków z terenu województwa opolskiego i gminy możemy dzi przeledzić analizując bogatą bibliografię botaniczną XIX i początku XX wieku (np. Wimmer 1844, Fiek 1881, Schube 1903). Porównując dane historyczne z aktualnym rozmieszczeniem interesujących gatunków rolin można było dla obszaru województwa opolskiego opracować listy rolin zagrożonych (Parusel i in. red. 1996, Spałek 1997). Dotychczas jednak nie dokonano syntetycznej analizy chorologicznej gatunków zagrożonych i ginących gminy Chrząstowice i stąd koniecznoć przeprowadzenia prac inwentaryzacyjnych i przedstawienia całociowego obrazu wartoci tej grupy rolin w ujęciu przestrzennym.2. Metodyka Chronione i rzadkie gatunki rolin oraz zbiorowiska rolinne zostały odnotowane w trakcie badań terenowych prowadzonych na obszarze gminy Chrząstowice w 2002 r. W opracowaniu członkowie zespołu badawczego wykorzystali również wyniki swoich badań prowadzonych na analizowanym terenie w latach 1995-2001. Częć z tych taksonów znalazła się na "Czerwonej licie rolin naczyniowych zagrożonych w Polsce" (Zarzycki, Szeląg 1992) - (skrót PL), regionalnej "Czerwonej licie rolin naczyniowych Górnego Śląska" (Parusel i in. red. 1996) - (skrót GŚ), a wojewódzkiej "Czerwonej licie rolin zagrożonych w województwie opolskim" (Spałek 1997) - (skrót O). Na licie krajowej i regionalnej roliny podzielono w zależnoci od stopnia zagrożenia na 5 kategorii: Ex - wymarłe i prawdopodobnie wymarłe E - wymierające V - narażone R - rzadkie I - o nieokrelonym zagrożeniu Gatunki niezagrożone oznaczono skrótem nt. Na licie wojewódzkiej natomiast stopnie zagrożenia gatunków podano w postaci nowych symboli literowych, wyróżniając w ten sposób 7 kategorii zagrożenia (Głowaciński 1997). Są to: EX - wymarłe EW - wymarłe w wolnej przyrodzie CE - krytycznie zagrożone EN - zagrożone VU - narażone LR - niższego ryzyka DD - o danych niedostatecznych. Rozmieszczenie gatunków w Polsce podano za Zając, Zając (1997, 2001), a w województwie opolskim za Dajdokiem i in. 1998a, 1998b. Listę florystyczną podano w porządku alfabetycznym. Nazewnictwo gatunków przyjęto według Mirka i in. (1995). Systematykę i nazewnictwo zbiorowisk rolinnych przyjęto według Matuszkiewicza (2001). 3. Historia badań florystycznych i stan zbadania flory Śląsk był od dawna przedmiotem badań florystycznych, które zostały zapoczątkowane w drugiej połowie XVIII w. Penetracja botaniczna objęła również Śląsk Opolski, leżący w centralnej częci, między Śląskiem Górnym i Dolnym. Pierwsze prace florystyczne Mattuschki (1776) i Krockera (1787) wymieniają małą liczbę gatunków i ich stanowisk. Znacznie więcej danych przynoszą opracowania Wimmera, Grabowskiego (1827, 1829) i Wimmera (1844, 1857). Ostatnie wydanie flory Wimmera (1857) podaje ze Śląska 1375 gatunków. Wyniki badań prowadzone w latach 1858-1881 przez różnych badaczy, poszerzone o własne prace terenowe, zostały opublikowane przez Fieka (1881) i podają 1513 gatunków wraz z bogatym wykazem stanowisk. Szereg danych z tej publikacji odnosi się do obszaru dzisiejszej gminy Chrząstowice. Opierając się na wymienionych wyżej opracowaniach, poszerzonych o wyniki własnych badań florystycznych, Schube (1903) publikuje monograficzne dzieło o aktualnym rozmieszeniu rolin na Śląsku. Praca ta opisuje 1616 gatunków rolin naczyniowych na przeszło 60 tys. stanowiskach, również z obszaru gminy Chrząstowice. Dalsze badania florystyczne, prowadzone po roku 1904 i kierowane przez Schubego, miały na celu odkrywanie nowych stanowisk rolin oraz rejestrowanie nowych gatunków. Stanowiły uzupełnienie podstawowych prac wydanych wczeniej. Wyniki wspomnianych badań w postaci doniesień publikował Schube rokrocznie w latach 1903-1930 w "Jahresberichte der Schlesischen Gesellschaft für Vaterländische Kultur" z przerwą w czasie trwania I wojny wiatowej. Od 1931 roku badania te kontynuował Schalow (1931-1936), który podobnie jak jego poprzednik, zwracał uwagę nie tylko na gatunki rodzime, ale podawał również nowe stanowiska gatunków obcych. Istotne z okresu przedwojennego są materiały zielnikowe przechowywane w zielniku Muzeum Przyrodniczego Uniwersytetu Wrocławskiego we Wrocławiu zebrane m.in. przez Bartscha, Baumanna, Buchsa, Burdę, Buschutzkiego, Dittricha, Fieka, Froedela, Fuchsa, Grabowskiego, Klapicha, Klopego, Krockera, Krokera, Lorensena, Malendy, Petrasa, Petriego, Richtera, Riczora, Rietschego, Rothego, Schalowa, Schmattorscha, Schmidta, Schoebela, Scholza, Schramma, Shrantza, Schubego, Schuberta, Sintenisa, Spribika, Straussa, Tieschbierza, Torkego, Uechtritza, Urbana, Wascheka, Wegenkolba, Wendego, Wernera, Wichurę. W latach 1939-1945 badania florystyczne na Śląsku nie były już prowadzone z taką intensywnocią. Z tego okresu pochodzi jedynie zielnik zebrany przez Karola Bialuchę w latach 1937-1943, liczący 1678 arkuszy, z czego 1590 przypada na roliny naczyniowe. Roliny te zostały zebrane na terenie województwa opolskiego, głównie w okolicach Opola i gminy Chrząstowice. Obecnie zielnik przechowywany jest w zbiorach botanicznych Muzeum Śląska Opolskiego w Opolu (Michalak 1965). Pierwsze powojenne doniesienia dotyczące flory województwa opolskiego pojawiły się wraz z rozpoczęciem opracowywania "Rozmieszczenie rolin naczyniowych na Śląsku" pod kierunkiem prof. Józefa Mądalskiego. Z tego okresu na uwagę zasługują np. notatki Mądalskiego (1961), Mądalskiego i in. (1961, 1962, 1963, 1967), Ciaciury (1962, 1965, 1966, 1968, 1970, 1971, 1972, 1973), Ciaciury i Kowala (1964), Kuźniewskiego (1958, 1962, 1964, 197o), Michalaka (1962, 1963), Sendka (1965, 1969, 1970, 1970), Serwatki (1962, 1964, 1970), Szotkowskiego (1968, 1969, 1971, 1972, 1973), Celińskiego i in. (1974-75) oraz wiele innych publikacji. Autorzy powyżsi stosunkowo często eksplorowali tereny centralne regionu, co związane było z dostępnocią komunikacyjną i ilocią botaników i farmaceutów zainteresowanych występowaniem rolin leczniczych. W późniejszym okresie dużo cennych danych przyniosły opracowania, Krawiecowej, Kuczyńskiej (1965), Kuczyńskiej (1967, 1973, 1974), a szczególnie Berdowskiego i Spałka (1997), Dajdoka i in. (1998a, 1998b), Spałka (1999), Nowaka i Nowak (1999a, 1999b). Badania nad ubożeniem flory i ustępowaniem poszczególnych gatunków województwa opolskiego, w tym obszaru położonego na terenie gminy Chrząstowice, prowadził Michalak (1976), Nowak, Nowak 1999a, b oraz Spałek (1999). Z okresu przedwojennego z obszaru dzisiejszej gminy Chrząstowice pochodzą dane dotyczące występowania gatunków rolin, obecnie uznanych za chronione i rzadkie, wród których godnymi odnotowania są stanowiska następujących taksonów:
Objanienia: WRSL - zielnik Muzeum Przyrodniczego Uniwersytetu Wrocławskiego. Niektóre stanowiska zostały zaliczone do gminy Chrząstowice, mimo, że miejscowoci ich lokalizacji są dzi położone poza gminą. Analiza historycznych materiałów kartograficznych lub siedliskowa wykazały, że stanowiska te znajdowały się z dużym prawdopodobieństwem lub z pewnocią w granicach dzisiejszej gminy Chrząstowice. Po drugiej wojnie wiatowej, oprócz gromadzenia danych dotyczących rolin naczyniowych na Śląsku Opolskim (np. Ciaciura 1962, 1971, Kuźniewski 1962, Mądalski 1961), na badanym obszarze prowadzono wyrywkowo systematyczne badania florystyczne głównie w okolicy Suchego Boru i wschodniej częci gminy (np. Kuźniewski 1958, Krawiecowa, Kuczyńska 1965). Odkryto wówczas nowe lub potwierdzono stanowiska takich m.in. gatunków jak:
Pod koniec lat 80., w latach 90. XX w. i na początku obecnego stulecia badania florystyczne obszaru gminy Chrząstowice zostały wyraźnie zintensyfikowane przez botaników związanych z Uniwersytetem Opolskim orodkiem opolskim. Szczególnie prace Berdowskiego, Spałka (1997), Spałka (1999), Nowaka, Nowak, Spałka (2001) przyniosły wiele informacji florystycznych, w tym bardzo cennych i ginących w skali regionalnej i krajowej gatunków. Odkryto, a głównie potwierdzono w tym czasie szereg stanowisk interesujących gatunków rolin, takich jak żywiec dziewięciolistny Dentaria enneaphyllos, pomocnik baldaszkowy Chimaphila umbellata czy gruszyczka rednia Pyrola media. 4. Nie potwierdzone stanowiska historyczne W obszarze gminy rzadko występują taksony o znaczeniu ponadregionalnym, zagrożone w skali kraju. Z tego typu gatunków odnotowano jedynie buławnika mieczolistnego Cephalanthera longifolia rosnącego na jednym stanowisku w południowo-zachodniej częci gminy. Wiele gatunków obecnie zagrożonych w skali kraju takich jak jak sasanka otwarta Pulsatilla patens, sasanka wiosenna Pulsatilla vernalis, storczyk samczy Orchis morio, utraciły wszystkie stanowiska na terenie gminy. Flora badanego obszaru poniosła największe straty w przeciągu ostatnich ok. 100 lat. Jest to związane z antropopresją, szczególnie intensywnym rolnictwem, które po historycznym wylesieniu terenu gminy o początkach sięgających neolitu, jest główną przyczyną zubożenia szaty rolinnej. Zachowane do dzisiaj lasy w większoci utraciły swój naturalny charakter i na znaczących powierzchniach są ubogimi gatunkowo drzewostanami gospodarczymi. Niewielkie fragmenty cennych zbiorowisk lenych zachowały się na wschód od Dębskiej Kuźni (projektowany rezerwat Srebrne ródło) oraz wyspowo na terenach występowania wzgórz kemowych i ozów. W grupie gatunków wymarłych i prawdopodobnie wymarłych spotykamy taksony związane zarówno z siedliskami wilgotnymi np. łąk, jak i suchymi - muraw i okrajków. Prawdopodobnie z terenu gminy ustąpiły bezpowrotnie takie cenne w skali kraju gatunki jak sasanka otwarta Pulsatilla patens, sasanka łąkowa Pulsatilla pratensis, storczyk samczy Orchis morio oraz ginące w skali regionalnej: arnika górska Arnica montana czy wroniec widlasty Huperzia selago. Wród rolin typowych dla siedlisk wilgotnych nie odnaleziono ponownie podczas badań na terenie gminy zagrożonych w ponadregionalnej skali goździka pysznego Dianthus superbus, gółki długoostrogowej Gymnadenia conopsea, kukułki krwistej Dactylorhiza incarnata, turzycy Davalla Carex davalliana, tłustosza pospolitego Pinguicula vulgaris i pełnika europejskiego Trollius europaeus. Wród gatunków siedlisk murawowych do największych strat zaliczyć należy nieobecnoć głowienki wielkokwiatowej Prunella grandiflora, mącznicy lekarskiej Arctostaphylos uva-ursi, wężymorda niskiego Scorzonera humilis czy zagrożonego w skali europejskiej leńca bezpodkwiatkowego Thesium ebracteatum. Nie jest oczywicie przesądzone, że wymienione powyżej taksony wycofały się bezpowrotnie z obszaru gminy. Zakładając wprowadzenie zrównoważonego rolnictwa, realizowanie programów rolno-rodowiskowych uwzględniających potrzebę ochrony przyrody na obszarach użytkowanych rolniczo i lenie, a także podejmowanie działań restytucyjnych w odniesieniu do zanikłych lub zanikających gatunków, można mieć nadzieję, że w przyszłoci będzie możliwe podziwianie pięknych storczyków, pełnika czy sasanek w ich naturalnych siedliskach, których areały zachowały się w granicach gminy. 5. Aktualne stanowiska rolin chronionych i rzadkich Obszar gminy Chrząstowice w związku z doć znacznym zróżnicowaniem siedlisk, obfituje w chronione i rzadkie gatunki rolin. Związane jest to między innymi z faktem położenia obszaru gminy na zróżnicowanym geomorfologicznie terenie z wieloma wzniesieniami morenowymi, rozwiniętą granicą polno-leną, znacznym udziałem powierzchni zalesionych i łąkowych oraz stosunkowo dobrze rozwiniętą siecią hydrograficzną budowaną przez niewielkie cieki wodne. Obecnie na terenie gminy stwierdzono występowanie 28 gatunków rolin prawnie chronionych. Występują tu również gatunki rzadkie w skali województwa, regionu i kraju. Częć z nich została umieszczona w "Czerwonej księdze rolin naczyniowych województwa opolskiego" (Nowak, Spałek red. 2001). 5.1. Gatunki chronione Na terenie gminy stwierdzono występowanie 28 gatunków rolin objętych ochroną, w tym 16 gatunków cile chronionych i 12 gatunków chronionych częciowo (Rys. 10). Są to:
2. 2. Bluszcz pospolity Hedera helix 3. 3. Buławnik mieczolistny Cephalanthera longifolia 4. 4. Długosz królewski Osmunda regalis 5. 5. Gnieźnik leny Neottia nidus-avis 6. 6. Grążel żółty Nuphar lutea 7. 7. Kruszczyk szerokolistny Epipactis helleborine 8. 8. Kukułka szerokolistna Dactylorhiza majalis 9. 9. Lilia złotogłów Lilium martagon 10. 10. Listera jajowata Listera ovata 11. 11. Paprotka zwyczajna Polypodium vulgare 12. 12. Pióropusznik strusi Matteucia struthiopteris 13. 13. Podkolan biały Platanthera bifolia 14. 14. Pomocnik baldaszkowy Chimaphila umbellata 15. 15. Wawrzynek wilczełyko Daphne mezereum 16. 16. Widłak goździsty Lycopodium clavatum
2. 2. Cis pospolity Taxus baccata 3. 3. Goździk kropkowany Dianthus deltoides 4. 4. Kalina koralowa Viburnum opulus 5. 5. Konwalia majowa Convallaria majalis 6. 6. Kopytnik pospolity Asarum europaeum 7. 7. Kruszyna zwyczajna Frangula alnus 8. 8. Naparstnica zwyczajna Digitalis grandiflora 9. 9. Pierwiosnek lekarski Primula veris 10. 10. Porzeczka czarna Ribes nigrum 11. 11. Przylaszczka pospolita Hepatica nobilis 12. 12. Przytulia wonna Galium odoratum Opis gatunków i stanowisk Barwinek pospolity Vinca minor (O-LR). To gatunek reprezentujący rodzinę toinowatych Apocynaceae. Zaliczany do półkrzewów lub krzewinek, posiada cienkie pędy płonne płożące się po podłożu i zakorzeniające się. Pędy kwiatowe są natomiast wzniesione i dochodzą do wysokoci 15-25 cm. Licie barwinka są skórzaste, eliptyczne, zimotrwałe, ciemnozielone, błyszczące i nagie. Kwiaty, wyrastające po 1 z kątów lici, mają barwę liliowoniebieską i posiadają zrosłopłatkową koronę. Barwinek pospolity, charakterystyczny dla związku Carpinion betuli (Oberdorfer 1994), jest składnikiem naszych lasów liciastych. Pierwotnie rozpowszechniony na niżu, rzadziej w niższych położeniach górskich, do dzi został w wielu miejscach wyniszczony przez człowieka, głównie ze względu na jego wartoć dekoracyjną. W województwie opolskim barwinek pospolity występuje na całym obszarze regionu w rozproszenie w różnego typu lasach liciastych i zarolach. Bardzo często jego stanowiska mają pochodzenie antropogeniczne, np. związane z wyrzucaniem odpadków ogrodowych do lasu, czy sadzeniem barwinka przy ródpolnych i ródlenych kapliczkach. Na terenie gminy Chrząstowice barwinek pospolity został stwierdzony między Lędzinami i Suchym Borem, na południe na od Suchego Boru, koło Niwek, na północ i wschód od Dębskiej Kuźni oraz na północ od Chrząstowic. Bluszcz pospolity Hedera helix (nt) Ten gatunek z rodziny araliowatych Araliaceae jest jednym z niewielu naszych rodzimych pnączy. Bluszcz pospolity występuje w Polsce rzadko w lasach liciastych, zarówno na niżu, jak też w niższych położeniach górskich. Wg Oberdorfera (1994) jest gatunkiem charakterystycznym dla klasy Querco-Fagetea tj. mezo- i eutroficznych, europejskich lasów liciastych. Gatunek ten osiąga w Polsce wschodnią granicę swojego zasięgu (Szafer i in. 1988). W województwie opolskim bluszcz pospolity występuje doć pospolicie zarówno na stanowiskach naturalnych, tj. w różnego rodzaju lasach liciastych, w szczególnoci w grądach, jak i antropogenicznych w parkach, skwerach, cmentarzach. Na terenie gminy Chrząstowice bluszcz pospolity występuje stosunkowo często w lasach i parkach: w Suchym Borze, Chrząstowicach, Dębskiej Kuźni i Dębiu. Okazy kwitnące stwierdzono w okolicach Srebrnego ródła, między Dańcem a Dąbrowicami i na południe od Chrząstowic. Buławnik mieczolistny Cephalanthera longifolia (PL-V, GŚ-E, O-EN) To gatunek z rodziny storczykowatych Orchidaceae spotykany w różnego typu lasach liciastych i zarolach, w miejscach cienistych. Licie ma podługowato-lancetowate, stosunkowo sztywne. Kwiatostan luźny złożony z 3-25 białych kwiatów. Kwitnie w maju i czerwcu. Wg Matuszkiewicza (2001) buławnik mieczolistny jest gatunkiem charakterystycznym dla ciepłolubnych buczyn storczykowych podzwiązku Cephalanthero-Fagenion. Na terenie województwa opolskiego buławnik mieczolistny występuje rzadko w rodkowej i południowej częci regionu. Szczególnie obfite są jego stanowiska w Górach Opawskich w rejonie Obszaru Chronionego Krajobrazu Mokre-Lewice. Na terenie gminy Chrząstowice stwierdzono nieliczne jego stanowisko na południowy zachód od Falmirowic. Długosz królewski Osmunda regalis (GŚ-V, O-VU) To okazała paproć osiągająca do 2 m wysokoci z dekoracyjnymi, podwójniepierzastymi lićmi. W częci dolnej są one zielone, w górnej podczas dojrzewania zarodników brązowe. Zarodnikuje w maju. Długosz królewski występuje w Polsce bardzo rzadko, głównie na niżu na torfowiskach niskich i w zabagnionych lasach olszowych. Na Opolszczyźnie jego stanowiska związane są z wilgotnymi i bagiennymi borami, gdzie występuje najczęciej w sąsiedztwie rowów melioracyjnych. Wg Matuszkiewicza (2001) jest gatunkiem charakterystycznym olszyn ze związku Alnion glutinosae. Na terenie gminy Chrząstowice gatunek ten występuje nielicznie na skraju drogi lenej między Lędzinami i Suchym Borem. Gnieźnik leny Neottia nidus-avis (GŚ-V, O-VU) Jest to żółtobrunatna, saprofityczna rolina wieloletnia wysokoci 20-50 cm, o gniazdowato ułożonych mięsistych korzeniach i liciach zredukowanych do łusek. Należy ona do rodziny storczykowatych Orchidaceae. Kwiaty o miodowym zapachu tworzą wielokwiatowe grono, w dole luźne, w górze gęste. Gnieźnik leny spotykany jest pojedynczo w cienistych lasach dębowo-bukowych i w zarolach. To gatunek charakterystyczny dla rzędu Fagetalia sylvaticae (Matuszkiewicz 2001). W województwie opolskim gnieźnik leny występuje stosunkowo rzadko w różnego rodzaju lasach liciastych i zarolach w rodkowej i północnej częci regionu. Na terenie gminy Chrząstowice stanowisko gnieźnika lenego zostało stwierdzone w lesie liciastym między Dąbrowicami a Dańcem. Grążel żółty Nuphar lutea (GŚ-R, O-LR) Jest to wieloletnia rolina wodna z rodziny grzybieniowatych Nymphaeaceae. Grążel żółty jest składnikiem jezior, stawów i starorzeczy. Występuje na obszarze całego kraju. Wg Matuszkiewicza (2001) jest to gatunek charakterystyczny dla związku Nymphaeion, w skład którego wchodzą zbiorowiska makrohydrofitów z reguły zakorzenione, z przewagą form o liciach pływających na powierzchni oraz zespołu "lilii wodnych" Nupharo-Nymphaeetum albae. Na obszarze województwa opolskiego grążel żółty występuje dosyć pospolicie w eutroficznych zbiornikach wodnych. Szczególnie często można go spotkać w starorzeczach Odry i Nysy Kłodzkiej. W gminie Chrząstowice jedno nieliczne stanowisko grążela żółtego zostało stwierdzone w Jemielnicy między Chrząstowicami i Dębską Kuźnią. Kruszczyk szerokolistny Epipactis helleborine (GŚ-R, O-LR) To wieloletni storczyk leny z rodziny Orchidaceae, spotykany najczęciej na skrajach dróg, rzadziej w różnego rodzaju lasach oraz w zarolach. Gatunek ten jest charakterystyczny dla klasy Querco-Fagetea tj. mezo- i eutroficznych, europejskich lasów liciastych, a także dla podzwiązku ciepłolubnych buczyn "storczykowych" Cephalanthero-Fagenion (Matuszkiewicz 2001). Występuje na całym obszarze kraju. Na terenie Śląska Opolskiego kruszczyk szerokolistny występuje stosunkowo często w lasach i borach niemal wszystkich większych kompleksów lenych. Stanowiska kruszczyka szerokolistnego na terenie gminy Chrząstowice znajdują się na południowy wschód od Falmirowic, na południe od Chrząstowic, na północ i południowy wschód od Dębskiej Kuźni, na południe od Suchego Boru, na zachód od Niwek oraz na południowy zachód od Lędzin. Kukułka szerokolistna Dactylorhiza majalis (GŚ-V, O-VU) To bylina z rodziny storczykowatych Orchidaceae, spotykana jeszcze stosunkowo często na wilgotnych łąkach na niżu i w niższych położeniach górskich. Dosyć gęsty, walcowaty kwiatostan składa się z 10-50 jasnoróżowych do ciemnopurpurowych kwiatów. Licie o kształcie owalnym lub lancetowatym, zwykle plamiste, największą szerokoć osiągają w połowie. Kwitnie w maju i czerwcu. Gatunek ten jest charakterystyczny dla zespołu częciowo zabagnionych, mokrych łąk Juncetum subnodulosi (Matuszkiewicz 2001). W województwie opolskim kukułka szerokolistna jest jednym z najpospolitszych storczykowatych. Ronie w rozproszeniu na obszarze całego województwa na różnego rodzaju wilgotnych łąkach. Szczególnie często jest spotykana na łąkach w dolinie Małej Panwi i Stobrawy. W obszarze gminy Chrząstowice stwierdzono dosyć liczne występowanie kukułki szerokolistnej na podmokłych łąkach i torfowiskach w Chrząstowicach, na południowy wschód od Dębskiej Kuźni, między Dąbrowicami i Dańcem oraz na południe i północny wschód od Dańca. Lilia złotogłów Lilium martagon (GŚ-R, O-LR) To efektowna bylina z rodziny liliowatych Liliaceae spotykana w zarolach, lasach, zwłaszcza bukowych oraz na zrębach. To gatunek częsty w Sudetach i Karpatach, bardzo rzadki natomiast na niżu. Bylina ta uważana jest za charakterystyczną dla rzędu Fagetalia sylvaticae - mezo- i eutroficznych lasów liciastych zachodniej, rodkowej i częciowo wschodniej Europy (Matuszkiewicz 2001). Lilia złotogłów osiąga północny kres zasięgu w Polsce (Szafer i in. 1988). W województwie opolskim lila złotogłów jest gatunkiem stosunkowo częstym, szczególnie w lasach liciastych południowej częci regionu, np. w Górach Opawskich i na Płaskowyżu Głubczyckim. Jej stanowiska nie są jednak liczne, a efektowne kwiaty są często zrywane przez ludzi. W granicach gminy Chrząstowice stanowiska lilii złotogłów znajdują się w okolicach Niwek oraz między Dębską Kuźnią i Niwkami. Listera jajowata Listera ovata (GŚ-R, O-LR) Jest to bylina z rodziny storczykowatych Orchidaceae dochodząca do 30-60 cm wysokoci. Posiada prostą, sztywną łodygę z dwoma dużymi, szerokimi lićmi o zwężającej się podstawie. W okresie od maja do lipca na szczycie łodygi rozwijają się liczne, małe, zielonkawe kwiaty z żółtawą, dwudzielną warżką, zebrane w wydłużony, groniasty kwiatostan. Listera jajowata ronie najczęciej w zarolach, wilgotnych lasach, na polanach na całym obszarze kraju. Wg Oberdorfera (1994) jest to gatunek wyróżniający związku Alno-Padion. W województwie opolskim listera jajowata występuje stosunkowo często na łąkach, w zarolach i na skrajach lasów, w rozproszeniu na terenie całego regionu. Listera jajowata w granicach gminy Chrząstowice występuje pojedynczo w lesach na południowy zachód od Falmirowic. Paprotka zwyczajna Polypodium vulgare (GŚ-R, O-LR) To niewielka paproć dorastająca do 20-50 cm wysokoci, reprezentująca rodzinę paprotkowatych Polypodiaceae. Posiada grube, pełzające kłącze pokryte brunatnymi łuskami, z którego wyrastają pojedyncze, pierzasto wcinane licie. Na ich spodniej stronie osadzone są okrągłe, nagie kupki zarodni ułożone w dwóch szeregach po obu stronach nerwu głównego. Polypodium vulgare występuje dosyć pospolicie na terenie całego kraju w cienistych lasach, na zadrzewionych zboczach, cianach skalnych i murach. Wg Matuszkiewicza (2001) gatunek ten zaliczony został do grupy charakterystycznych dla klasy Asplenietea rupestria, do której należą naturalne zbiorowiska szczelin skalnych w skalistych partiach gór, a na niżu częciej zbiorowiska antropogeniczne na siedliskach wtórnych (np. mury, ruiny). W województwie opolskim paprotka zwyczajna występuje w rozproszeniu w rodkowej częci województwa przeważnie w borach i ich skrajach oraz w częci południowej, częciej w górach i na przedgórzu, przeważnie w zbiorowiskach naskalnych. Na terenie gminy Chrząstowice nieliczne występowanie paprotki zwyczajnej stwierdzono w borach sosnowych na zachód od Niwek i na północny wschód od Dębskiej Kuźni. Pióropusznik strusi Matteucia struthiopteris (GŚ-V, O-EX) To efektowna i dekoracyjna paproć osiągająca do 1,5 m wysokoci. Jej podwójniepierzaste licie przypominające nieco strusie pióra nadały nazwę rolinie. Ukształtowane są w wąski lejek, w którego rodku w sierpniu lub wrzeniu pojawia się kilka krótszych, brunatnych lici zarodniononych. Pióropusznik strusi występuje w Polsce bardzo rzadko zarówno na niżu jak i w górach. Ronie na wilgotnych zboczach, brzegach potoków, w zarolach. Matuszkiewicz (2001) uważa go za gatunek charakterystyczny dla bogatych gatunkowo lasów łęgowych ze związku Alno-Ulmion. W województwie opolskim pióropusznik strusi jest gatunkiem bardzo rzadkim, znanym jedynie z Gór Opawskich. W gminie Chrząstowice jedyne nieliczne stanowisko tego gatunku znajduje się w Dębiu. Podkolan biały Platanthera bifolia (GŚ-V, O-VU) Jest to rolina o wzniesionej łodydze do 45 cm wysokoci, należąca do rodziny storczykowatych Orchidaceae. Wytwarza najczęciej dwa odwrotniejajowate, naprzeciwległe licie odziomkowe. Białe wonne kwiaty zebrane są w gęste lub luźne, cylindryczne kwiatostany długoci do 20 cm. Kwitnie od maja do lipca. Podkolan biały zasiedla widne lasy, zarola, łąki, polany, torfowiska i wrzosowiska, występując na niżu i w niższych położeniach górskich. Wg Matuszkiewicza (2001) to gatunek wyróżniający dla związku obejmującego zbiorowiska psiar niżowych Violion caninae. W województwie opolskim podkolan biały występuje w rozproszeniu w rodkowej i południowej częci województwa zarówno na niżu jak i w górach. Ronie przeważnie w wietlistych lasach liciastych, zarolach, murawach i łąkach. Na terenie gminy Chrząstowice podkolan biały występuje pojedynczo na południowy zachód od Falmirowic, koło Niwek oraz między Dębską Kuźnią i Niwkami. Pomocnik baldaszkowy Chimaphila umbellata (GŚ-V, O-VU) Ta zimozielona bylina z rodziny gruszyczkowatych Pyrolaceae jest typowym składnikiem suchych borów sosnowych, jednak na obszarze całego kraju występuje doć rzadko i w dużym rozproszeniu. Wg Matuszkiewicza (2001) to gatunek charakterystyczny dla związku Dicrano-Pinion, obejmującego naturalne acydofilne oligo- i mezotroficzne zbiorowiska borowe oraz dla zespołu subkontynentalnego boru wieżego Peucedano-Pinetum. W województwie opolskim pomocnik występuje stosunkowo rzadko w borach sosnowych rodkowej częci regionu. W gminie Chrząstowice nieliczne stanowiska pomocnika baldaszkowego zostały stwierdzone na północ i północny wschód od Dębskiej Kuźni. Wawrzynek wilczełyko Daphne mezereum (GŚ-V, O-LR) To rozgałęziony krzew z rodziny wawrzynkowatych Thymelaeaceae o różowych, wonnych kwiatach, osadzonych gęsto wzdłuż pędów. Wawrzynek jest roliną silnie trującą. Ten zwiastun wiosny, ze względu na efektowne kwiaty, był niegdy masowo zrywany do celów dekoracyjnych, stąd też w wielu miejscach naszego kraju, szczególnie w pobliżu dużych miast, został na licznych stanowiskach wytępiony. Wawrzynek wilczełyko ronie w cienistych, wilgotnych lasach liciastych i zarolach na glebie żyznej, próchnicznej, nieco wapiennej. Wg Matuszkiewicza (1982) jest gatunkiem charakterystycznym dla rzędu Fagetalia sylvaticae. Występuje on na obszarze całej Polski, zarówno na niżu, jak i w górach, jednak w dużym rozproszeniu. W województwie opolskim wawrzynek wilczełyko występuje jeszcze stosunkowo często w różnego rodzaju lasach liciastych, w rozproszeniu na obszarze całego regionu. Na terenie gminy Chrząstowice wawrzynek wilczełyko ronie na południowy zachód od Falmirowic, na południe od Falmirowic (koło leniczówki "Kamionka"), na zachód i południe od Lędzin, na północny zachód od Suchego Boru oraz na południowy wschód od Dębskiej Kuźni. Widłak goździsty Lycopodium clavatum (GŚ-R, O-LR) To bylina z rodziny widłakowatych Lycopodiaceae spotykana w suchych borach i lasach mieszanych, a także na wrzosowiskach. Wg Matuszkiewicza (2001) widłak goździsty jest gatunkiem charakterystycznym dla klasy Nardo-Callunetea, tj. zbiorowisk wrzosowisk i ubogich muraw bliźniczkowych. To rolina częsta w wielu regionach kraju, ale jednoczenie ustępująca ze swoich stanowisk (Rutkowski 1998). Występowanie tego gatunku w województwie opolskim ograniczone jest do borów mieszanych i borów rodkowo-wschodniej częci województwa w granicach Lasów Stobrawsko-Turawskich. Jedno stanowisko zostało także stwierdzone w ostatnich latach w Borach Niemodlińskich. W gminie Chrząstowice stanowisko widłaka goździstego stwierdzono na północny wschód od Dębskiej Kuźni. Bobrek trólistkowy Menyanthes trifoliata (GŚ-V, O-VU) Jest to bylina reprezentująca rodzinę bobrkowatych Menyanthaceae, o długim, pełzającym, członowatym kłączu. Licie o długich ogonkach są u podstawy pochwiasto rozszerzone, a blaszka trójlistkowa przypomina z wyglądu koniczynę. Gęsty, groniasty kwiatostan składa się z 5-łatkowych, gwiazdkowatych, różowobiałych kwiatów, z wyraźnymi, soczystymi, białymi włoskami. Jest to gatunek doć rzadki, występujący na bagnach, torfowiskach, zalewanych łąkach i w rowach. Najczęciej wchodzi w skład fitocenoz zespołu Cicuto-Caricetum pseudocyperi, a wg Matuszkiewicza (2001) jest gatunkiem charakterystycznym klasy Scheuchzerio-Caricetea nigrae i związku Caricion lasiocarpae, obejmującego dystroficzno-mezotroficzne zbiorowiska wąskolistnych turzyc, tworzące bardzo kwane torfowiska przejciowe. W województwie opolskim bobrek trójlistkowy występuje rzadko na wilgotnych łąkach, podtorfieniach i torfowiskach w rozproszeniu na terenie całego regionu. Do dzisiaj zachowane stanowiska zlokalizowane są w rodkowo-wschodniej częci regionu w Lasach Stobrawsko-Turawskich, okolicy Nowej Kuźni i Gogolina. Na terenie gminy Chrząstowice bobrek trójlistkowy występuje dosyć licznie w Dańcu i na południowy wschód od Dębskiej Kuźni. Cis pospolity Taxus baccata (GŚ-V, O-DD) Jest to gatunek z rodziny cisowatych Taxaceae, występujący jako drzewo lub krzew. Korony młodszych drzew są stożkowate, luźne, z szeroko odstającymi i długo zachowanymi na pniu gałęziami dolnymi. Okazy starsze, szczególnie rosnące w odosobnieniu, tworzą zazwyczaj korony kopulaste, gęste, o gałęziach nisko osadzonych. Kora cisa jest cienka i gładka, łuszcząca się, ciemnobrązowa. W odróżnieniu od innych drzew szpilkowych drewno cisa nie zawiera żywicy. Jest ono twarde, sprężyste i bardzo trwałe, a jednoczenie daje się doskonale toczyć i polerować. Z tych względów było od dawna szeroko wykorzystywane w budownictwie oraz do wyrobu przedmiotów codziennego użytku. Tak wielka wartoć użytkowa drewna cisa stała się niestety główną przyczyną jego intensywnej eksploatacji, co doprowadziło do znacznego ograniczenia występowania tego gatunku na terenie Polski. Cis pospolity w naturze stanowi gatunek leny, rosnący zazwyczaj w lasach iglastych lub mieszanych i nie tworzy z reguły własnych skupień. W Polsce drzewo to osiąga wschodnią granicę swojego zasięgu. Jego naturalne, bardzo rozproszone stanowiska występują w południowej, zachodniej i w północnej częci kraju. Wg Matuszkiewicza (1982) jest to gatunek charakterystyczny dla zespołu Taxo-Fagetum (ciepłolubna buczyna storczykowa z udziałem cisa w warstwie krzewów i podokapowej warstwie drzewostanu). W województwie opolskim cis pospolity występuje bardzo rzadko na stanowiskach naturalnych. Większoć lokalizacji ma charakter antropogeniczny pochodzący z nasadzeń leników. Na terenie gminy Chrząstowice, prawdopodobnie naturalne stanowisko cisa pospolitego znajduje się na południowy wschód od Dębskiej Kuźni (koło Srebrnego ródła). Goździk kropkowany Dianthus deltoides (nt) To delikatna bylina wysokoci do 30 cm reprezentująca rodzinę goździkowatych Caryophyllaceae. Licie szarawozielone o szorstkim brzegu. Kwiaty pojedyncze lub po trzy zebrane w wiechowate kwiatostany, różowe z białawymi kropkami na płatkach. Kwitnie od czerwca do wrzenia. Goździk kropkowany ronie na suchych łąkach, murawach, przydrożach, zarolach, najczęciej na piaszczystych glebach. Jest to gatunek charakterystyczny dla związku napiaskowych muraw Vicio lathyroidis-Potentillion i zespołu niskiej murawy psammofilnej Diantho-Armerietum (Matuszkiewicz 2001). W województwie opolskim goździk kropkowany jest uważany za gatunek doć częsty, a w miejscach piaszczystych pospolity. Goździk kropkowany występuje stosunkowo często na nieużytkach i suchych pastwiskach na terenie całej gminy Chrząstowice, np. w okolicach Suchego Boru, Dębskiej Kuźni, Niwek i Dańca. Kalina koralowa Viburnum opulus (nt) Jest to krzew z rodziny przewiertniowatych Caprifoliaceae, dochodzący do 3 m wysokoci. Ronie na obszarze całego kraju, głównie w wilgotnych lasach olszowych i łęgowych, nad rzekami i rowami. Wg Matuszkiewicza (2001) jest gatunkiem charakterystycznym związku Pruno-Rubion fruticosi, w skład którego wchodzą zbiorowiska otulinowe o subatlantycko-rodkowoeuropejskim typie zasięgu. W województwie opolskim kalinę koralową spotykamy stosunkowo często w okrajkach lasów i zaroli liciastych na obszarze całego województwa. Kalina koralowa stanowi składnik zadrzewień i okrajków lenych na całym obszarze gminy. Najczęciej spotkać ją można w dolinie Jemielnicy. Konwalia majowa Convallaria majalis (nt) To gatunek z rodziny liliowatych Liliaceae. Konwalia majowa występuje na terenie całego kraju, w lasach liciastych, mieszanych i zarolach. Jak podaje Oberdorfer (1994) jest to gatunek charakterystyczny dla klasy Querco-Fagetea. Wg Matuszkiewicza (2001) jest gatunkiem wyróżniającym zespół subkontynentalnego boru wieżego Peucedano-Pinetum, zespół wietlistej dąbrowy Potentillo albae-Quercetum petraeae oraz zbiorowisko ciepłolubnych buczyn "storczykowych " regionu sudeckiego Fagus sylvatica-Hypericum maculatum. Konwalia majowa występuje w województwie opolskim pospolicie w różnego rodzaju suchych i wieżych lasach liciastych, a także w zadrzewieniach i lasach mieszanych. Konwalia majowa występuje dosyć pospolicie w lasach liciastych i mieszanych na całym obszarze gminy Chrząstowice, m.in. w okolicach Niwek, Dębskiej Kuźni, Falmirowic i Dańca. Kopytnik pospolity Asarum europaeum (nt) To niska, płożąca się bylina z rodziny kokornakowatych Aristilochiaceae, rosnąca głównie w żyznych i umiarkowanie wilgotnych lasach liciastych i w zarolach. Wg Matuszkiewicza (2001) gatunek ten jest charakterystyczny dla rzędu Fagetalia sylvaticae, obejmującego mezo- i eutroficzne lasy liciaste zachodniej, rodkowej i częciowo wschodniej Europy. W województwie opolskim kopytnik pospolity występuje stosunkowo często w lasach liciastych, szczególnie na południu regionu. Jego stanowiska są z reguły obfite. Na terenie gminy Chrząstowice kopytnik pospolity występuje dosyć rzadko w lasach liciastych na południowy wschód od Dębskiej Kuźni i na zachód od Lędzin. Kruszyna pospolita Frangula alnus (nt) To krzew lub niskie drzewo dorastające do 3-4 m wysokoci, reprezentujące rodzinę szakłakowatych Rhamnaceae. Stanowi on składnik podszytu naszych lasów, zwłaszcza wilgotnych olsów i łęgów. Spotkać ją można również na torfowiskach, mokrych łąkach, zarolach łozowych, skrajach lasów. Wg Oberdorfera (1994) jest gatunkiem charakterystycznym dla rzędu Alnetalia, a wg Matuszkiewicza (2001) - wyróżniającym zespół zaroli kruszyn i jeżyn Frangulo-Rubetum plicati. W województwie opolskim kruszyna pospolita jest gatunkiem częstym w różnego rodzaju lasach liciastych i mieszanych na terenie całego regionu. Kruszyna pospolita występuje pospolicie w wilgotnych lasach i zarolach na obszarze całej gminy. Naparstnica zwyczajna Digitalis grandiflora (GŚ-R, O-VU) To okazała rolina osiągająca do 130 cm wysokoci, reprezentująca rodzinę trędownikowatych Scrophulariaceae. Jej licie są gładkie i zazwyczaj nagie. Kwiatostan dekoracyjny składający się z kilkudziesięciu szeroko-dzwonkowatych, żółtych, brunatno żyłkowanych kwiatów. Kwitnie w czerwcu i lipcu. Naparstnica zwyczajna ronie w widnych lasach i ich skrajach, zarolach i porębach. W województwie opolskim naparstnica zwyczajna notowana była stosunkowo często na całym obszarze województwa. Obecnie jej stanowiska ograniczone są do kwanych dąbrów, lasów liciastych i borów mieszanych południowej (Góry Opawskie) i rodkowo-wschodniej częci regionu (lasy Stobrawsko-Turawskie). Na terenie gminy Chrząstowice naparstnica zwyczajna występuje nielicznie w zarolach na północ od Dębskiej Kuźni. Pierwiosnek lekarski Primula veris (GŚ-R, O-LR) To niewielka bylina dochodząca do 10-30 cm wysokoci, reprezentująca rodzinę pierwiosnkowatych Primulaceae. Licie o silnie zaznaczonej nerwacji są spodem cienko owłosione. Kwiaty są złocistożółte z 5 pomarańczowymi plamkami w gardzieli o rozdęty, dzwonkowaty kielichu. Kwitnie od marca do czerwca. Pierwiosnek lekarski ronie na murawach, w zarolach, widnych lasach i ich skrajach przeważnie na podłożu wapiennym. W województwie opolskim pierwiosnek lekarski podawany był z całego obszaru regionu. Obecnie występuje znacznie rzadziej niemal wyłącznie w granicach wapiennego masywu Chełmu. Kilka osobników tego gatunku stwierdzono na nasypie kolejowym koło stacji PKP w Chrząstowicach. Porzeczka czarna Ribes nigrum (GŚ-R, O-LR) Jest to krzew z rodziny agrestowatych Grossulariaceae, wydzielający charakterystyczną, intensywną woń. Licie porzeczki są duże, 3-5 klapowe, spodem pokryte siedzącymi, żółtymi gruczołami. Obupłciowe kwiaty, pojawiające się od kwietnia do czerwca, są dzwonkowate, zebrane w zwisłe, wielokwiatowe grona. Owocem jest czarna jagoda. Porzeczka czarna spotykana jest stosunkowo rzadko w wilgotnych lasach liciastych i zarolach, zwłaszcza nadrzecznych. Wg Matuszkiewicza (2001) jest gatunkiem charakterystycznym dla klasy Alnetea glutinosae oraz dla zespołu olsu porzeczkowego Ribeso nigri-Alnetum. W województwie opolskim porzeczka czarna występuje stosunkowo często w wilgotnych lasach liciastych, przede wszystkim olsach w rozproszeniu na terenie całego regionu. Na terenie gminy Chrząstowice porzeczka czarna występuje nielicznie w lasach łęgowych na południowy zachód od Lędzin, na południe od Falmirowic, na południowy wschód od Dębskiej Kuźni oraz na północ i północny zachód od Chrząstowic. Przylaszczka pospolita Hepatica nobilis (nt) To wczenie kwitnąca, dekoracyjna bylina reprezentująca rodzinę jaskrowatych Ranunculaceae. Osiąga wysokoć do 20 cm i pokryta jest miękkimi włoskami. Licie częciowo zimozielone są 3-klapowe, całobrzegie, od spodu purpurowe. Kwiaty niebieskie rozwijają się od marca do maja. Przylaszczka ronie w lasach liciastych, przeważnie bukowych, a także zarołach, szczególnie na podłożu wapiennym. Matuszkiewicz (2001) uznaje ją za gatunek charakterystyczny klasy mezo- i eutroficznych lasów liciastych Querco-Fagetea. W województwie opolskim przylaszczka jest gatunkiem stosunkowo częstym, szczególnie w lasach liciastych rodkowej i południowej częci regionu. Wyraźnie preferuje lasy bukowe na podłożu wapiennym. Przylaszczka pospolita w gminie Chrząstowice występuje w lasach liciastych na południowy wschód od Dębskiej Kuźni oraz na południowy wschód i południe od Falmirowic. Przytulia wonna Galium odoratum (nt) To wieloletnia rolina z rodziny marzanowatych Rubiaceae, występująca dosyć licznie w lasach łęgowych i grądowych oraz w buczynach. Preferuje gleby żyzne, głębokie, gliniaste. Wg Matuszkiewicza (2001) jest to gatunek charakterystyczny dla rzędu Fagetalia sylvaticae, obejmującego mezo- i eutroficzne lasy liciaste zachodniej, rodkowej i częciowo wschodniej Europy. W województwie opolskim przytulia wonna występuje stosunkowo często w lasach liciastych, w tym przede wszystkim bukowych w rodkowo-wschodniej i południowej częci regionu. Przytulia wonna na terenie gminy Chrząstowice występuje nielicznie na południe od Falmirowic i na południowy wschód od Dębskiej Kuźni. 5.2. Gatunki rzadkie Na uwagę zasługują również gatunki rzadkie w skali województwa i regionu (Rys. 11). Najciekawsze z nich to: 1. 1. Bodziszek czerwony Geranium sanguineum 2. 2. Czartawa drobna Circaea alpina 3. 3. Czermień błotna Calla palustris 4. 4. Czerniec gronkowy Actea spicata 5. 5. Dąbrówka kosmata Ajuga genevensis 6. 6. Dziurawiec skąpolistny Hypericum montanum 7. 7. Gorczycznik prosty Barbarea stricta 8. 8. Gruszyczka rednia Pyrola minor 9. 9. Gruszyczka okrągłolistna Pyrola rotundifolia 10. 10. Gruszyczka zielonawa Pyrola chlorantha 11. 11. Janowiec ciernisty Genista germanica 12. 12. Koniczyna długokłosowa Trifolium rubens 13. 13. Lepiężnik biały Petasites albus 14. 14. Łuskiewnik różowy Lathrea squamaria 15. 15. Nasięźrzał pospolity Ophioglossum vulgatum 16. 16. Nerecznica grzebieniasta Dryopteris cristata 17. 17. Okrężnica bagienna Hottonia palustris 18. 18. Pajęcznica gałęzista Anthericum ramosum 19. 19. Rutewka wąskolistna Thalictrum lucidum 20. 20. Rutewka żółta Thalictrum flavum 21. 21. Rzęl hakowata Callitriche hamulata 22. 22. Siedmiopalecznik błotny Comarum palustre 23. 23. Stokłosa żytnia Bromus secalinus 24. 24. Szczodrzeniec rozesłany Chamaecytisus ratisboniensis 25. 25. Turzyca nitkowata Carex lasiocarpa 26. 26. Wyka kaszubska Vicia cassubica 27. 27. Wyka zarolowa Vicia dumetorum 28. 28. Złoć łąkowa Gagea pratensis 29. 29. Żywiec cebulkowy Dentaria bulbifera 30. 30. Żywiec dziewięciolistny Dentaria enneaphyllos Opis gatunków i stanowisk Bodziszek czerwony Geranium sanguineum (O-VU) Jest to ciepłolubna bylina z rodziny bodziszkowatych Geraniaceae, rosnąca w widnych lasach i ich skrajach, w zarolach, na słonecznych zboczach i murawach. Gatunek ten preferuje podłoże wapienne. To gatunek charakterystyczny dla związku Geranion sanguinei, obejmującego kserotermiczne zbiorowiska okrajkowe w kompleksie przestrzennym ciepłolubnych dąbrów (Oberdorfer 1994, Matuszkiewicz 2001). W województwie opolskim bodziszek czerwony przejawia silny regres. Z niegdy bardzo licznych stanowisk pozostało niewiele rozproszonych w całym regionie. Ronie przeważnie w okrajkach suchych i wietlistych lasów i borów, głównie w Lasach Stobrawsko-Turawskich i Górach Opawskich. Na terenie gminy Chrząstowice bodziszka czerwonego odnaleziono na pólnoc od Chrząstowic i na wschód od Dębskiej Kuźni. Czartawa drobna Circaea alpina (GŚ-R, O-LR) Jest to bylina reprezentująca rodzinę wiesiołkowatych Onagraceae, rosnąca w cienistych, wilgotnych lasach i zarolach. To gatunek podbiegunowy o rozproszonych stanowiskach w całym kraju, najczęciej spotykany w Karpatach aż po regiel górny. Ta drobna rolina trwała jest charakterystyczna dla zespołu łęgu jesionowo-olszowego Fraxino-Alnetum (Matuszkiewicz 2001). Na obszarze Śląska Opolskiego czartawa drobna występuje w rozproszeniu wilgotnych lasach i zarolach. Na terenie gminy Chrząstowice czartawa drobna została stwierdzona w łęgu na południowy wschód od Dębskiej Kuźni. Czermień błotna Calla palustris (GŚ-R, O-LR) Jest to rolina trwała dorastająca do 30 cm, z rodziny obrazkowatych Araceae. Ronie na bagnistych łąkach, brzegach wód oraz w olszynach. Wg Oberdorfera (1994) jest charakterystyczna dla zespołu Cicuto- Caricetum pseudocyperi. Na terenie województwa opolskiego czermień błotna jest gatunkiem jeszcze stosunkowo częstym, szczególnie w dolinach małych rzek i cieków wodnych, gdzie tworzy nieraz rozległe zbiorowiska. Na terenie gminy Chrząstowice czermień błotną stwierdzono w olsie na północ od Chrząstowic. Czerniec gronkowy Actea spicata (GŚ-R, O-LR) To wieloletnia rolina zielna osiągająca do 70 cm wysokoci reprezentująca rodzinę jaskrowatych Ranunculaceae. Jej białe kwiaty zebrane są w grona. Owocem są lniące, czarne jagody. Kwitnie w maju i czerwcu. Czerniec gronkowy ronie najczęciej w wieżych lasach liciastych na podłożu przeważnie bogatym w węglan wapnia. Wg Matuszkiewicza (2001) jest gatunkiem charakterystycznym dla związku podgórskich zboczowych lasów lipowo-jaworowych Tilio platyphyllis-Acerion pseudoplatani. W województwie opolskim występuje stosunkowo pospolicie, szczególnie w lasach Masywu Chełmu i Gór Opawskich. Na terenie gminy Chrząstowice czerniec gronkowy został stwierdzony w lasach na północ i południowy wschód od Dębskiej Kuźni oraz na południowy zachód od Lędzin. Dąbrówka kosmata Ajuga genevensis (O-VU) To gatunek z rodziny wargowych Lamiaceae, rosnący najczęciej na słonecznych, suchych wzgórzach i łąkach na całym niżu i w niższych położeniach górskich. Wg Matuszkiewicza (1982) to gatunek charakterystyczny dla klasy Festuco-Brometea tj. zbiorowisk ciepłolubnych muraw o charakterze stepowym. Na terenie województwa opolskiego dąbrówka kosmata występuje w rozproszeniu w zbiorowiskach muraw kserotermicznych na południu województwa, a także w zarolach i wietlistych borach w częci rodkowej regionu. W granicach gminy Chrząstowice dąbrówka kosmata została stwierdzona w dąbrowie na północ od Dębskiej Kuźni. Dziurawiec skąpolistny Hypericum montanum (GŚ-V, O-CE) To bylina osiągająca wysokoć do 90 cm reprezentująca rodzinę dziurawcowatych Clusiaceae. Jej wzniesiona łodyga jest obła, a licie podługowate lub eliptyczne, dolne najczęciej pozbawione przewiecających punktów. Kwiaty jasnożółte, do 1,5 cm rednicy, rozwijają się od czerwca do sierpnia. Dziurawiec skąpolistny ronie stosunkowo rzadko w zarolach, lasach i na skałach, zwykle na podłożu wapiennym. Jest gatunkiem charakterystycznym dla rzędu bogatych w gatunki, kserotermicznych lasów dębowych Quercetalia pubescenti-petraeae (Matuszkiewicz 2001). W województwie opolskim występuje bardzo rzadko w rozproszeniu na terenie całego regionu. Na terenie gminy Chrząstowice dziurawiec skąpolistny został stwierdzony na jednym stanowisku zlokalizowanym na północny wschód od Dębskiej Kuźni. Gorczycznik prosty Barbarea stricta (GŚ-E, O-VU) To rolina 2- lub wieloletnia osiągająca wysokoć do 90 cm, należąca do rodziny krzyżowych Brassicaceae. Szczytowy odcinek pierzastodzielnego licia jest dłuższy od pozostałych. Łuszczyny przytulone do osi owocostanu. Kwiaty jasnożółte rozwijają się od kwietnia do czerwca. Występuje w zarolach i łąkach nad rzekami i w miejscach wilgotnych. W województwie opolskim gorczycznik prosty występuje bardzo rzadko w rozproszeniu na całym obszarze regionu. Na terenie gminy Chrząstowice gatunek ten występuje pojedynczo na nieużytku na południowy wschód od Dańca. Gruszyczka okrągłolistna Pyrola rotundifolia (GŚ-R, O-LR) To rzadko spotykana bylina o wysokoci 10-40 cm, należąca do rodziny gruszyczkowatych Pyrolaceae. Ronie w rozproszeniu w suchych lasach sosnowych, lasach mieszanych i na torfowiskach poroniętych brzozą. Preferuje półcień oraz słabo kwane gleby. Wg Matuszkiewicza (2001) jest gatunkiem charakterystycznym dla klasy Vaccinio-Piceetea, obejmującej eurosyberyjskie acidofilne, oligo- i mezotroficzne zbiorowiska z przewagą szpilkowych gatunków drzewiastych, krzewinek i mezofilnych mszaków. Na Śląsku Opolskim gruszyczka okrągłolistna była gatunkiem występującym rzadko w wieżych i suchych borach. W ostatnich latach liczebnoć jej stanowisk spadła i obecnie jej występowanie ogranicza się do niewielkiego obszaru borów w rejonie jeziora Turawskiego. Na terenie gminy Chrząstowice stanowiska gruszyczki okrągłolistnej zostały stwierdzone borach sosnowych na północny wschód od Dębskiej Kuźni i na zachód od Niwek. Gruszyczka rednia Pyrola media (GŚ-V, O-EN) Jest to niska, zimozielona bylina, reprezentująca rodzinę gruszyczkowatych Pyrolaceae. Licie gruszyczki są zimotrwałe, skórzaste, okrągławojajowate, karbowanoząbkowane. Kwiatostan złożony jest z 3-15 kwiatów tworzących wielostronne grono. Rolina ta spotykana jest rzadko w lasach mieszanych i iglastych, na wrzosowiskach i bagnach całego kraju. Wg Oberdorfera (1994) jest gatunkiem charakterystycznym dla rzędu Piceetalia. Gruszyczka rednia znana była z terenu województwa opolskiego z kilkunastu stanowisk rozproszonych w rodkowej częci województwa. Ostatnio daje się zauważyć silny regres tego gatunku. Jej obecne występowanie ogranicza się do kilku nielicznych stanowisk w borach rodkowej częci województwa. Na terenie gminy Chrząstowice gatunek ten występuje nielicznie w borze sosnowym na zachód od Niwek. Gruszyczka zielonawa Pyrola chlorantha (GŚ-R, O-LR) To niska, zimozielona bylina, reprezentująca rodzinę gruszyczkowatych Pyrolaceae. Licie gruszyczki są zimotrwałe, skórzaste, okrągławojajowate, karbowanoząbkowane, z przodu zwykle wycięte. Łodyga ostrokanciasta, czasem oskrzydlona. Kwiatostan złożony jest z 3-7 zielonobiałych kwiatów tworzących wielostronne grono. Gruszyczka zielonawa ronie w wieżych borach. Matuszkiewicz (2001) uważa ten gatunek za charakterystyczny dla oligo- i mezotroficznych borów najczęciej z wyraźną przewagą sosny i krzewinkowym charakterze runa związku Dicrano-Pinion. W województwie opolskim gruszyczka zielonawa występuje rzadko w rozproszeniu w południowej i rodkowej częci regionu. Na terenie gminy Chrząstowice gruszyczka zielonawa została odnaleziona na jednym stanowisku w borze sosnowym na północ od Dębskiej Kuźni. Janowiec ciernisty Genista germanica (GŚ-R, O-LR) Jest to rolina z rodziny motylkowatych Fabaceae o rozgałęzionych, ciernistych łodygach wysokoci 30-60cm. Posiada żółte kwiaty zebrane w groniaste kwiatostany. Ronie w suchych, widnych lasach, zwłaszcza dębowych i sosnowych oraz na słonecznych wzgórzach. Występuje na rozproszonych stanowiskach w rodkowej częci niżu i w niższych położeniach górskich. Janowiec ciernisty osiąga w Polsce północną granicę zasięgu (Szafer i in. 1988). Wg Matuszkiewicza (2001) to gatunek charakterystyczny dla związku Calluno-Genistion, obejmującego subatlantyckie ródlądowe wrzosowiska suche na ubogich, piaszczystych terenach obszaru siedliskowego acydofilnych dąbrów. Na obszarze województwa opolskiego janowiec ciernisty występuje stosunkowo rzadko na okrajkach borów i w suchych zarolach okrajków lenych, m.in. kwanych dąbrów. Na terenie gminy Chrząstowice janowiec ciernisty ronie na południowy zachód od Falmirowic, na zachód od Niwek i na północ od Dębskiej Kuźni. Koniczyna długokłosowa Trifolium rubens (GŚ-V, O-EN) To naga bylina osiągająca wysokoć do 60 cm, reprezentująca rodzinę motylkowatych Fabaceae. Jej główka kwiatostanowa jest walcowata, do 9 cm długoci. Kwiaty są intensywnie czerwone lub purpurowe. Kwitnie w czerwcu i lipcu. Koniczyna długokłosowa ronie w murawach kserotermicznych, w ciepłolubnych okrajkach i zarolach, często na glebach kamienistych. Wg Matuszkiewicza (2001) jest gatunkiem charakterystycznym dla związku kserotermicznych zbiorowisk okrajkowych Geranion sanguinei. W województwie opolskim koniczyna długokłosowa występuje bardzo rzadko, głównie w rodkowo-wschodniej częci regionu. W gminie Chrząstowice pojedyncze jej osobniki stwierdzono na północ od Falmirowic koło leniczówki Kamionka. Lepiężnik biały Petasites albus (GŚ-R, O-LR) Jest to dwupienna bylina z wydłużonym, gładkim kłączem posiadająca duże zielone, spodem szaro owłosione licie. Należy do rodziny złożonych Asteraceae. Kwiaty rozdzielnopłciowe zebrane są w gęste grona. Lepiężnik biały ronie w źródliskach wzdłuż potoków w lasach bukowych i jodłowo-wierkowych na pogórzu i w górach. Występuje doć pospolicie w Karpatach i Sudetach oraz rzadziej na niżu. Zgodnie z Matuszkiewiczem (2001) to gatunek charakterystyczny dla związku Adenostylion alliariae (wysokogórskie zbiorowiska ziołoroli i zaroli liciastych związane z trwałym przepływem wody) oraz dla zespołu Petasitetum albi (ziołorola z panującym lepiężnikiem białym). Lepiężnik biały występuje stosunkowo często, przeważnie w rodkowej i południowej częci województwa opolskiego nad potokami, małymi rzekami, a także na obrzeżach różnego rodzaju lasów. Na terenie gminy Chrząstowice stwierdzono stanowiska lepiężnika białego na południowy wschód od Falmirowic oraz w Srebrnym ródle na południowy wschód od Dębskiej Kuźni. Łuskiewnik różowy Lathraea squamaria (GŚ-R, O-LR) Jest to pasożytnicza bylina lena reprezentująca rodzinę trędownikowatych Scrophulariaceae. W Polsce jest gatunkiem rozproszonym na niżu i w górach po regiel dolny. Występuje głównie w lasach, zwłaszcza na podłożu zasadowym. Wg Matuszkiewicza (2001) jest to gatunek charakterystyczny dla klasy Querco-Fagetea. Łuskiewnik różowy jest stosunkowo pospolitym i nie zagrożonym składnikiem wilgotnych grądów i łęgów. Najwięcej jego stanowisk zarejestrowano w ostatnich latach w południowo-zachodniej częci województwa opolskiego. Na terenie gminy Chrząstowice łuskiewnik różowy ronie pojedynczo w lesie lisciastym na południowy wschód od Dębskiej Kuźni. Nasięźrzał pospolity Ophioglossum vulgatum (GŚ-V, O-VU) To rolina z rodziny nasięźrzałowatych Ophioglossaceae, związana z siedliskami wilgotnymi. Występuje głównie w zbiorowiskach łąkowych ze związku Molinion caeruleae, dla których jest gatunkiem charakterystycznym (Matuszkiewicz 2001). Niestety na skutek osuszania łąk i postępującej intensyfikacji rolnictwa zanika w całej Polsce. W województwie opolskim nasięźrzał pospolity występuje rzadko, w rozproszeniu na obszarze całego województwa na wilgotnych łąkach ze związku Molinion. W ostatnich latach najwięcej jego stanowisk zarejestrowano w kompleksie Lasów Stobrawsko-Turawskich. Na terenie gminy nasięźrzał pospolity występuje nielicznie na podmokłej łące w Chrząstowicach. Nerecznica grzebieniasta Dryopteris cristata (PL-V, GŚ-V, O-EN) Jest to wieloletnia paproć reprezentująca rodzinę nerecznicowatych Aspidiaceae, o liciach długoci 30-80 cm, wyrastających kępą. Nerecznica grzebieniasta spotykana jest rzadko na brzegach torfowisk niskich, na mokradłach, w olszynach oraz na ródlenych bagnach. Jest to gatunek charakterystyczny dla klasy Alnetea glutinosae (Matuszkiewicz 2001). W województwie opolskim nerecznica grzebieniasta jest gatunkiem rzadkim i ustępującym. Kilka istniejących stanowisk tego taksonu ograniczonych jest do wschodniej częci Lasów Stobrawsko-Turawskich, gdzie występuje w olszynach i na obrzeżach torfowisk. Na terenie gminy Chrząstowice jedyne stanowisko nerecznicy grzebieniastej zostało stwierdzone w łęgu koło Dębskiej Kuźni. Okrężnica bagienna Hottonia palustris (GŚ-R, O-LR) Jest to bylina wodna o czołgającym się po dnie kłączu i wzniesionych łodygach długoci 20-60 cm. Reprezentuje rodzinę pierwiosnkowatych Primulaceae. Jej licie są grzebieniasto sieczne, w okółkach lub naprzeciwległe. Białe do różowych wynurzone kwiaty, zebrane są w długoszypułkowe grona. Kwitnie od maja do lipca. Okrężnicę spotkać można w wodach stojących i wolno płynących. Jest gatunkiem charakterystycznym dla związku Hottonion (Matuszkiewicz 2001). Stosunkowo częste występowanie tego gatunku stwierdzono w stojących i wolno płynących wodach doliny Odry. Nieco rzadziej występuje w rowach i innych zbiornikach Lasów Stobrawsko-Turawskich, poza tym rzadka. Na terenie gminy Chrząstowice okrężnicę bagienną stwierdzono w rowie melioracyjnym na południowy zachód od Lędzin oraz w cieku na północny zachód od Chrząstowic. Pajęcznica gałęzista Anthericum ramosum (GŚ-R, O-LR) To rolina z rodziny liliowatych Liliaceae rosnąca przeważnie w widnych lasach i ich skrajach, na zboczach wapiennych i dolomitowych, na zrębach, suchych łąkach, w ciepłolubnych zbiorowiskach trawiastych. Jest to gatunek często spotykany na niżu, w górach natomiast stanowi rolinę rzadką. Pajęcznica gałęzista jest geofitem charakterystycznym dla związku Geranion sanguinei, obejmującego kserotermiczne zbiorowiska okrajkowe w kompleksie przestrzennym ciepłolubnych dąbrów (Matuszkiewicz 2001). Gatunek ten występuje stosunkowo licznie na skrajach suchych borów sosnowych w rejonie Jeziora Turawskiego, a także w murawach kserotermicznych w rezerwacie Ligota Dolna i Góra Gipsowa. Pozostałe rejony występowania tego gatunku należy uznać za historyczne. Na terenie gminy Chrząstowice pajęcznica gałęzista występuje nielicznie między Dębską Kuźnią i Chrzastowicami i na północ od Dębskiej Kuźni. Rutewka wąskolistna Thalictrum lucidum (GŚ-R, O-LR) Jest to rolina reprezentująca rodzinę jaskrowatych Ranunculaceae o żółtych, wonnych kwiatach zebranych w baldachogroniastą wiechę. Ronie na wilgotnych łąkach, w zarolach i na polanach. W Polsce występuje na stanowiskach rozproszonych na niżu. Jest również rzadko spotykana na pogórzu. Jest gatunkiem stosunkowo częstym na zalewanych łąkach w dolinach większych i rednich rzek, poza tym bardzo rzadka. Na terenie gminy Chrząstowice rutewka wąskolistna ronie w dolinie Swornicy na południowy zachód od Chrząstowic i na południowy wschód od Dębskiej Kuźni. Rutewka żółta Thalictrum flavum (GŚ-V, O-VU) Stosunkowo okazała bylina osiągająca do 1 m wysokoci, należąca do rodziny jaskrowatych Ranunculaceae. Licie 2-3 krotnie pierzasto podzielone z błoniastymi przylistkami u nasady. Żółtawe kwiaty zebrane w gęste kwiatostany. Kwitnie od czerwca do sierpnia. Rutewka żółta ronie nad brzegami wód, na wilgotnych łąkach i zarolach. Jest gatunkiem charakterystycznym dla nadwodnych ziołoroli związku Filipendulion ulmariae (Matuszkiewicz 2001). W wojewóztwie opolskim rutewka żółta występuje bardzo rzadko w dolinach rzek w rozproszeniu w całym regionie. Na terenie gminy gatunek ten występuje tylko na południowy zachód od Chrząstowic. Rzęl hakowata Callitriche hamulata (GŚ-V, O-VU) Jest to bylina wodna należąca do rodziny rzęlowatych Callitrichaceae. Rolinę tą spotyka się rzadko w kwanych wodach stojących lub wolno płynących w zachodniej częci Polski. Wg Matuszkiewicza (2001) to gatunek charakterystyczny dla zespołu Ranunculo-Callitrichetum hamulatae. W województwie opolskim występuje rzadko w stawach i niewielkich ciekach wodnych w rozproszeniu na całym obszarze. Na terenie gminy Chrząstowice stwierdzono stanowisko rzęli hakowatej w Suchej koło Dąbrowic i Dębia. Siedmiopalecznik błotny Comarum palustre (GŚ-V, O-LR) To bylina reprezentująca rodzinę różowatych Rosaceae, występująca najczęciej na torfowiskach, brzegach wód stojących i wolno płynących, a także w olszynach. Jest gatunkiem charakterystycznym dla klasy Scheuchzerio-Caricetea nigrae oraz dla związku Caricion lasiocarpae, obejmującego dystroficzno-mezotroficzne zbiorowiska wąskolistnych turzyc, tworzących bardzo kwane torfowiska przejciowe (Matuszkiewicz 2001). Gatunek ten osiąga w Polsce południową granicę zasięgu (Szafer i in 1988). W województwie opolskim siedmiopalecznik jest gatunkiem jeszcze stosunkowo częstym, choć wykazującym oznaki zaniku. Ronie w różnego rodzaju wilgotnych zarolach i łąkach, często na obrzeżu zbiorników wodnych na całym obszarze. Siemiopalecznik błotny ronie w granicach gminy Chrząstowice na podmokłych łąkach na południowy wschód od Dębskiej Kuźni, w Dańcu oraz na zachód, północ i północny zachód od Chrząstowic. Stokłosa żytnia Bromus secalinus (-) To jednoroczna lub dwuletnia trawa ze źdźbłami osiągającymi wysokoć do 120 cm. Blaszki liciowe płaskie długoci 10-25 cm, szerokoci do 1 cm, zaostrzone, szorstkie i skąpo owłosione. Języczki liciowe do dwóch mm. Wiecha do 20 cm długoci, zielonkawopurpurowa. Kłoski do 2 cm, spłaszczone, 4-10 kwiatowe. Kwitnie w czerwcu i lipcu. Stokłosa żytnia występuje na polach i ugorach. Wg Matuszkiewicza (2001) jest gatunkiem charakterystycznym dla rzędu zbiorowisk upraw zbożowych Centauretalia cyani, regionalnie charakterystycznym dla zespołów Vicietum tetraspermae oraz Consolido-Brometum. W województwie opolskim stokłosa żytnia występuje obecnie bardzo rzadko, najczęciej w uprawach żyta w rodkowej częci regionu. Na terenie gminy Chrząstowice zanotowano jedno stanowisko tego rzadkiego gatunku chwastu na południowy zachód od Chrząstowic w uprawie żyta. Szczodrzeniec rozesłany Chamaecytisus ratisbonensis (O-LR) To niewielki krzew dochodzący do 40 cm wysokoci reprezentujący rodzinę motylkowatych Fabaceae. Pędy są płożące, tylko na końcach wzniesione. Licie 3 listkowe. Żółte kwiaty zebrane są w podłużne, jednostronne kwiatostany. Kwitnie od kwietnia do czerwca. Szczodrzeniec rozesłany ronie w suchych borach, zarolach i murawach. W województwie opolskim gatunek ten występuje stosunkowo często, szczególnie w południowej i rodkowo-wschodniej częci regionu. W gminie Chrząstowice stanowiska szczodrzeńca rozesłanego stwierdzono na zachód od Niwek i na północ od Dębskiej Kuźni. Turzyca nitkowata Carex lasiocarpa (GŚ-V, O-VU) To rolina trwała, o wysokoci 30-60 cm, z rozłogami. Należy ona do rodziny turzycowatych Cyperaceae. Turzyca nitkowata występuje na torfowiskach oraz w rowach. Wg Rutkowskiego (1998) to bylina stosunkowo częsta w niektórych regionach Polski, jakkolwiek o zauważalnych cechach regresyjnych. Wg Matuszkiewicza (2001) jest gatunkiem charakterystycznym dla związku Caricion lasiocarpae (dystroficzno-mezotroficzne zbiorowiska wąskolistnych turzyc, tworzące bardzo kwane torfowiska przejciowe) i zespołu z panującą turzycą nitkowatą Caricetum lasiocarpae. W obszarze województwa opolskiego turzyca nitkowata występowała rzadko w rodkowej i południowej częci województwa. Obecnie zasięg jej występowania ogranicza się niemal wyłącznie do centralnej i wschodniej częci Lasów Stobrawsko-Turawskich. Na terenie gminy Chrząstowice turzyca nitkowata ronie nielicznie na podtorfionej łące w Dańcu. Wyka kaszubska Vicia cassubica (GŚ-R, O-VU) To rolina o łodydze do 100 cm, reprezentująca rodzinę motylkowatych Fabaceae. Licie jej są pierzaste z 12-28 eliptyczno-jajowatymi listkami. Grona 5-14 kwiatowe. Korona purpurowo-fioletowa. Kwitnie od maja do lipca. Wyka kaszubska ronie w widnych lasach i ich skrajach, a także w zarolach. Matuszkiewicz (2001) uznaje ten gatunek za charakterystyczny dla okrajkowego zespołu Agrimonio-Vicietum cassubicae. W województwie opolskim wyka kaszubska występuje bardzo rzadko, w rozproszeniu na całym obszarze. Na terenie gminy Chrząstowice gatunek ten został stwierdzony na południe od Falmirowic koło leniczówki Kamionka oraz między Dąbrowicami i Dańcem. Wyka zarolowa Vicia dumetorum (GŚ-R, O-VU) To rolina o łodydze do 250 cm, reprezentująca rodzinę motylkowatych Fabaceae. Jej licie są pierzaste z 6-10 dużymi eliptycznymi listkami. Grona 5-10 kwiatowe. Korona brudnopurpurowa, zieleniejąca. Kwitnie od czerwca do sierpnia. Wyka zarolowa ronie w widnych lasach liciastych i ich skrajach, a także w zarolach. Matuszkiewicz (2001) uznaje ten gatunek za charakterystyczny dla ciepłolubnego okrajkowego zespołu Vicietum sylvatico-dumetorum. W województwie opolskim wyka kaszubska występuje bardzo rzadko, w rozproszeniu na całym obszarze, szczególnie w obszarze występowania lasów liciastych. Na terenie gminy Chrząstowice stanowisko wyki zarolowej zostało stwierdzone na południe od Falmirowic koło leniczówki Kamionka. Złoć łąkowa Gagea pratensis (GŚ-VU, O-I) Jest to rolina należąca do rodziny liliowatych Liliaceae. Jej szczególną cechą jest obecnoć obok cebuli głównej 2-3 mniejszych, nagich cebulek, ustawionych na krótkich trzonkach. Geofit ten występuje na polach w zbożach ozimych, zwłaszcza w życie oraz na miedzach i przydrożach, a także w zarolach, na glebach piaszczystych. Spotykany jest częciej w południowej częci kraju. Wg Matuszkieiwcza (2001) to gatunek wyróżniający zespół maka piaskowego Papaveretum argemones. Stanowiska złoci łąkowej, zgodnie z danymi literaturowymi rozproszone były na terytorium całego województwa. Obecnie znanych jest kilka stanowisk z rejonu Opola oraz południowej częci Równiny Opolskiej i masywu Chełmu. Na terenie gminy Chrząstowice złoć łąkową została stwierdzona na miedzach i nieużytkach na wschód od Dębskiej Kuźni. Żywiec cebulkowy Dentaria bulbifera (O-LR) To bylina osiągająca do 70 cm wysokoci reprezentująca rodzinę krzyżowych Brassicaceae. Jej licie łodygowe są nieparzystopierzaste z 1 - 3 parami listków. W kątach lici bulwkowate rozmnóżki. Kwiaty jasnoróżowe zebrane w szczytowe kwiatostany. Kwitnie od kwietnia do czerwca. Żywiec cebulkowy ronie w cienistych lasach liciastych. Jest gatunkiem charakterystycznym dla zbiorowisk mezo- i eutroficznych lasów bukowych związku Fagion sylvaticae (Matuszkiewicz 2001). W województwie opolskim żywiec cebulkowy występuje stosunkowo często w lasach liciastych. Na terenie gminy Chrząstowice stanowisko tego gatunku znajduje się na południowy wschód od Dębskiej Kuźni Żywiec dziewięciolistny Dentaria enneaphyllos (GŚ-R, O-VU) To wieloletnia rolina zielna osiągająca do 60 cm wysokoci reprezentująca rodzinę krzyżowych Brassicaceae. Jej 3 listkowe licie są na brzegach nieregularnie piłkowane. Kwiaty do 18 mm długoci, jasnożółte zebrane w szczytowe kwiatostany. Kwitnie od kwietnia do maja. Żywiec dziewięciolistny ronie w cienistych lasach liciastych, głównie bukowych. Jest gatunkiem charakterystycznym dla żyznej buczyny sudeckiej Dentario enneaphyllidi-Fagetum (Matuszkiewicz 2001). W województwie opolskim żywiec dziewięciolistny występuje rzadko, głównie w Górach Opawskich i rodkowo-zachodniej częci regionu. Na terenie gminy Chrząstowice występuje dosyć licznie na południowy wschód od Dębskiej Kuźni. 6. Rolinnoć potencjalna Cały obszar gminy Chrzastowice, w zależnoci od warunków glebowych, powinny porastać różnego rodzaju zbiorowiska lene (Matuszkiewicz red. 1991). W dolinie Jemielnicy, Suchej i Swornicy są to łęgi jesionowo-olszowe Fraxino-Alnetum (Circaeo-Alnetum). Na pozostałym obszarze gminy powinny dominować grądy rodkowoeuropejskie Galio sylvatici-Carpinetum oraz rodkowoeuropejskie acydofilne lasy dębowe Calamagrostio arundinaceae-Quercetum petraeae. W miejscach wydmowych i morenowych, rolinnoć potencjalną stanowią suboceaniczne bory wieże Leucobryo-Pinetum i kontynentalne bory mieszane Querco roboris-Pinetum. 7. Zbiorowiska rolinne Duże zróżnicowanie rolinnoci gminy Chrząstowice jest odzwierciedleniem dużej iloci siedlisk, jakie wykształciły się tu w wyniku zróżnicowanej rzeźby terenu, różnego typu gleb, warunków klimatycznych, w tym głównie wilgotnociowych. Zróżnicowanie warunków edaficznych umożliwiło rozwój wielu zbiorowiskom rolinnym, zarówno naturalnym (m.in. lene, wodne, szuwarowe), jak i półnaturalnym i antropogenicznym (m.in. łąkowe, polne, ruderalne). Jemielnica, Sucha, Swornica, nieliczne stawy hodowlane oraz strumienie i rowy melioracyjne stanowią dogodne siedliska dla rozwoju zbiorowisk wodnych, reprezentowanych na omawianym terenie przez 10 fitocenoz z klas Lemnetea minoris i Potametea. Zbiorowiska wodne w zależnoci od warunków siedliskowych przedstawiają różne postacie organizacji - od dobrze wykształconych fitocenoz, skupiających większoć gatunków charakterystycznych, do agregacji jednogatunkowych, trudnych do identyfikacji. Najczęciej spotykanym zbiorowiskiem wodnym na terenie gminy Chrąstowice jest zespół rzęsy trójrowkowej Lemnetum trisulcae, który występuje często w różnego rodzaju płytkich zbiornikach wodnych. W zbiorowisku tym dominuje najczęciej rzęsa drobna Lemna minor. Niemniej pospolity jest zespół moczarki kanadyjskiej Elodeetum canadensis spotykany na rozproszonych stanowiskach w różnego rodzaju ciekach i zbiornikach wodnych na obszarze całej gminy. Rzadziej spotykane są: zespół jaskra wodnego Ranunculetum fluitantis, zespół rogatka sztywnego Ceratophylletum demersi, zespół rdestnicy pływającej Potametum natantis oraz jeden najpiękniejszych zespołów rolin pływających, czyli zespół "lilii wodnych" Nupharo-Nympheetum albae budowany na tym terenie najczęciej przez pospolitszego grążela żółtego Nuphar lutea. Do najbardziej interesujących, ze względu na rzadkoć występowania w skali regionu, zespołów wodnych na terenie gminy należą: zespół okrężnicy bagiennej Hottonietum palustris, który występuje w rowie melioracyjnym na południowy zachód od Lędzin oraz w cieku na północny zachód od Chrząstowic, zespół z dominacją rzęli hakowatej Ranunculo-Callitrichetum hamulatae występujący w Suchej koło Dąbrowic i Dębia oraz zespół z dominacją podwodnej formy potocznika wąskolistnego Ranunculo-Sietum erecto-submersi stwierdzony w Suchej koło Dąbrowic. W sąsiedztwie zbiorników wodnych rzadko rozwijają się zbiorowiska się zespół uczepów i rdestów Polygono-Bidentetum. Otoczenie zbiorników wodnych stanowią najczęciej różnego typu zbiorowiska szuwarowe. Wród szuwarów właciwych do najczęciej występujących należy szuwar trzciny pospolitej Phragmitetum australis, szuwar pałki szerokolistnej Typhetum latifoliae oraz szuwar ponikła błotngo Eleocharitetum palustris. Rzadziej spotykane są: zespół jeżogłówki gałęzistej Sparganietum erecti, zespół tataraku Acoretum calami oraz zespół manny mielec Glycerietum maximae stwierdzone m.in. w stawie w Dańcu. Nieco wyższe położenia w stosunku do siedlisk szuwaru właciwego, zajmują szuwary wielkoturzyowe. Są to naturalne lub antropogeniczne zbiorowiska wysokich rolin bagiennych, często wytwarzających pokłady tzw. torfu turzycowego. Do najpospolitszych zbiorowisk tego typu należy zespół kosaćca żółtego Iridetum pseudacori zajmującego strefy przybrzeżne małych zbiorników, a także rowy i wilgotne obniżenia terenu na całym terenie gminy, zespół turzycy błotnej Caricetum acutiformis występujący pospolicie w różnych typach siedlisk wilgotnych i mokrych, a także zespół turzycy dzióbkowatej Caricetum rostratae, zespół turzycy zaostrzonej Caricetum gracilis i zespół turzycy sztywnej Caricetum gracilis. Bardzo pospolitym zbiorowiskiem i zajmującym znaczne powierzchnie wilgotnych terenów zalewowych jest szuwar mozgowy Phalaridetum arundinaceae. Istotnym uzupełnieniem szaty rolinnej gminy Chrząstowice są łąki położone w dolinie Jemielnicy i Suchej. Najbogatszymi gatunkowo, a zarazem najszybciej znikającymi z krajobrazu regionu typami łąk są łąki wilgotne. Wyróżniamy tu kilka typów zbiorowisk, wród których na uwagę zasługuje występujące w okolicach Dańca, Dębskiej Kuźni, Chrząstowic, Dębia i Dąbrowi zbiorowiska ziołorolowe z dominacją wiązówki błotnej Filipendulo-Geranietum i Lysimachio vulgaris-Fipenduletum oraz zbiorowisko łąk wilgotnych należące do zespołu ostrożenia łąkowego Cirsietum rivularis. Najczęciej tworzy on małe powierzchniowo fitocenozy w miejscach podmokłych. Gatunkiem dominującym w płatach jest ostrożen łąkowy Cirsium rivulare. Charakterystyczna fizjonomia tego zbiorowiska, zwłaszcza podczas kwitnienia ostrożenia łąkowego, dobrze wyodrębnia go sporód innych zbiorowisk łąkowych. W Polsce zespół ostrożenia łąkowego ma cechy zbiorowiska o zasięgu borealno-górskim. Należy on do typowych zbiorowisk antropogenicznych, zajmując siedliska łęgowe lub olsowe. Jego występowanie wymaga stałej ingerencji człowieka. Zaprzestanie wykaszania jego płatów powoduje najczęciej znaczne zubożenie składu florystycznego. Nienawożone fragmenty trzęlicowych łąk zmiennowilgotnych koszone jeden raz w roku, najczęciej pod koniec lata lub w jesieni, na ciółkę dla bydła, w ostatnich latach w związku ze zmieniającym się sposobem zagospodarowania w szybkim tempie ograniczają swą powierzchnię do niewielkich, często zubożonych i kadłubowych płatów, do których należy ubogi pod względem florystycznym zespół z dominacją sitów Junco-Molinietum. W lokalnych zagłębieniach kompleksów łąkowych, na zabagnionych glebach glejowych występuje dosyć pospolicie zespół sitowia lenego Scirpetum silvatici. Na wyższych położeniach występują płaty łąk wyczyńcowych Alopecuretum pratensis i łąk owsicowych Lolio-Cynosuretum służących najczęciej jako pastwiska. Dosyć pospolite w gminie Chrząstowice są natomiast tzw. zespoły dywanowe porastające miejsca intensywnie wydeptywane, w tym nawet szczeliny chodników. Budują je pospolite roliny odporne na uszkodzenia mechaniczne, takie jak babka zwyczajna Plantago major, wiechlina roczna Poa annua czy rdest ptasi Polygonum aviculare. Pospolite w gminie Chrząstowice są również zespoły rolinne użytków rolnych, zarówno upraw zbożowych jak i okopowych. Zbiorowiska chwastów towarzyszące uprawom rolin zbożowych (rząd Centauretalia cyani) i okopowych (rząd Polygono-Chenopodietalia) zajmują miejscami dosyć duże powierzchnie i stanowią bardzo ważny element krajobrazu, szczególnie w okolicach Dębskiej Kuźni, Dańca, Dębia i Chrząstowic. Na obszarze omawianej gminy do acidofilnego związku Aperion spicae-venti należy wykształcony na ubogich glebach piaszczystych zespół chłodka drobnego Arnoserido-Scleranthetum oraz rozwinięte na żyźniejszych glebach gliniasto-piaszczystych zespoły: Papaveretum argemones oraz zespół wyki czteronasiennej Vicietum tetraspermae. Najczęciej spotykanym zespołem upraw zbożowych jest zespół maka piaskowego, który wykształca się w postaci typowej na większoci badanych powierzchniach gruntów ornych gminy. Zespół wyki czteronasiennej jest natomiast stosunkowo rzadką asocjacją, a jego postać zubożałą odnotowano np. na północ od Dębskiej Kuźni oraz na południowy zachód od Chrząstowic. Fragmentarycznie wykształcony zespół chłodka drobnego został stwierdzony na południe od Chrząstowic oraz w okolicy Falmirowic. Zbiorowiska upraw okopowych reprezentujące acidofilny związek Panico-Setarion wykształcają się na uboższych i rednio żyznych piaskach gliniastych, a ich znamienną cechą jest stały udział grupy acidofilnych gatunków piaszczystych siedlisk. Na terenie gminy odnotowano należący do omawianego związku zespół chwastnicy jednostronnej i włonicy sinej Echinochloo-Setarietum wykształcany stosunkowo często na mniej kwanych, piaszczystych i gliniasto-piaszczystych glebach oraz rzadziej zespół palusznika nitkowatego Digitarietum ischaemi, rozwinięty na najuboższych glebach, piaszczystych, kwanych i suchych. Natomiast zespół z dominacją żółtlicy drobnokwiatowej Galinsogo-Setarietum należący do neutrofilnego związku Polygono-Chenopodion przywiązany do bogatych w azot, żyznych i optymalnie wilgotnych gleb próchnicznych, na terenie gminy Chrząstowice rozwija się stosunkowo często w uprawach okopowych sąsiadujących z ogrodami przydomowymi. Drugi z tego związku - zespół komosy wielonasiennej Oxalido-Chenopodietum polyspermi związany jest z żyznymi madami wykształcającymi się w strefie akumulacyjnej w dolinach rzecznych. Fragmentarycznie wykształcone fitocenozy tego zespołu odnotowano w dolinie Jemielnicy. Pozostałe zbiorowiska rolinne o charakterze antropogenicznym z klas Stellarietea mediae, Artemisietea vulgaris i Epilobietea angustifolii są na tym terenie dosyć bogato reprezentowane. Zbiorowiska te związane są z terenami zmienionymi przez człowieka, tj. terenami zabudowanymi, zrębami lenymi, okrajkami i miejscami wydeptywanymi. Najczęciej w zbiorowiskach tych brak jest gatunków rzadkich i chronionych. Grupa zbiorowisk muraw napiaskowych reprezentowana jest na tym obszarze przez zespoły z klasy Koelerio glaucae-Corynephoretea canescentis. Należy do nich subatlantycki zespół szczotlichy siwej Spergulo vernalis-Corynephoretum, zespół goździka kropkowanego Diantho-Armerietum elongatae oraz zespół z dominacją połonicznika nagiego Sclerantho-Herniaretum glabrae. Płaty tych zespołów występują dosyć rzadko w miejscach piaszczystych, pastwiskach i nieużytkach na terenie całej gminy. Na terenie gminy Chrząstowice występują również zbiorowiska torfowiskowe i niskoturzycowe należące do klasy Scheuchzerio-Caricetea nigrae. Na torfowisku koło Dańca stwierdzono występowanie zespołu turzycy nitkowatej Caricetum lasiocarpae oraz zespołu kwanych młak turzycowych Carici canescentis-Agrostietum caninae, który spotykany jest również w Chrząstowicach. Na skrajach borów sosnowych i ich przewietleniach w północnej częci gminy wykształciły się na niewielkich powierzchniach fragmentarycznie wykształcone suche wrzosowiska Calluno-Genistetum z klasy Nardo-Callunetea, które ze względu na zalesianie i eutrofizację siedliska z roku na rok zmniejszają areał swego występowania. W strefie kontaktowej różnych typów biocenoz lenych i zadrzewieniowych wykształcają się zbiorowiska okrajkowe. W ich skład wchodzą wiatłolubne gatunki takie jak rzepik pospolity Agrimonia eupatoria i cieciorka pstra Coronilla varia, które tworzą fragmentarycznie wykształcony zespół z dominacją rzepika pospolitego Trifolio-Agrimonietum. Na południe od Falmirowic koło leniczówki Kamionka oraz między Dąbrowicami i Dańcem stwierdzono występowanie rzadkiego na Śląsku Opolskim zespołu z dominacją wyki kaszubskiej Agrimonio-Vicietum cassubicae, natomiast tylko koło leniczówki Kamionka występuje równie rzadki zespół wyki lenej i wyki zarolowej Vicietum sylvatico-dumetorum. W okolicach Falmirowic oraz w Srebrnym ródle na południowy wschód od Dębskiej Kuźni stwierdzono natomiast występowanie górskiego zespołu z dominacją lepiężnika białego Petasitetum albi, należącego do grupy wysokogórskich zbiorowisk ziołorolowych z klasy Betulo-Adenostyletea. Do zbiorowisk zarolowych na omawianym terenie należą zarola tarniny Rhamno-Cornetum sanguinei występujące dosyć często na skrajach zadrzewień, miedzach i obrzeżach dróg polnych, m.in. koło Dańca i Falmirowic. Natomiast wzdłuż brzegów Jemielnicy, Suchej i Swornicy występują rzadko łozowiska z przewagą wierzby szarej Salicetum pentandro-cinereae. Na obszarze gminy Chrząstowice, cechującej się dużą lesistocią, występuje większoć zbiorowisk lenych, charakterystycznych dla terenów nizinnych. W dolinie Jemielnicy spotykane są lasy liciaste. Natomiast na pozostałym terenie dominują bory sosnowe. Wród lasów liciastych wiodącą rolę odgrywają grądy subkontynentalne Tilio cordatae-Carpinetum betuli, które występują miejscami w dolinie Jemielnicy głównie w okolicach Dębskiej Kuźni, Lędzin, Niwek i Chrząstowic. W większoci przypadków są to zbiorowiska zubożałe pod względem florystycznym, fragmentarycznie wykształcone i pozbawione gatunków charakterystycznych. Bardzo często ich pochodzenie związane jest z sukcesją łęgów wywołaną zmianami stosunków wodnych.. Dosyć często w dolinach rzek i nad brzegami zbiorników wodnych występuje łęg jesionowo-olszowy Fraxino-Alnetum, w drzewostanie którego dominuje olsza czarna Alnus glutinosa. Pozostałe typy lasów liciastych występują już na małych powierzchniach. Należą do nich: łęg jesionowo-wiązowy Ficario-Ulmetum minoris, który zajmuje obecnie niewielkie powierzchnie, tworząc najczęciej razem z grądami niskimi drobnopowierzchniowy kompleks mozaikowy, stwierdzony m.in. koło Dębskiej Kuxni i Lędzin, nadrzeczny łęg wierzbowy Salicetum albo-fragilis występujący obecnie bardzo rzadko, a o jego dawnym liczniejszym tu występowaniu wiadczą spotykane dosyć często pojedyncze wierzby: biała Salix alba i krucha S. fragilis oraz ols porzeczkowy Ribeso nigri-Alnetum, który należy do rzadkich zbiorowisk lenych wykształcających się w miejscach zabagnionych, ze stagnacją wody, charakteryzujących się dominacją olszy czarnej Alnus glutinosa w drzewostanie i kępkową strukturą runa. Niewielkie płaty tego zbiorowiska występują na północ od Chrząstowic. W północno-wschodniej częci gminy w okolicach Dębskiej Kuźni i Niwek stwierdzono występowanie na dosyć dużych powierzchniach rodkowoeuropejskiego acydofilnego lasu dębowego Calamagrostio arundinaceae-Quercetum petraeae. Lasy o charakterze borów sosnowych i borów mieszanych zajmują na omawianym terenie największą powierzchnię. W wielu miejscach, zwłaszcza w oddziałach lenych ze starszym drzewostanem położonym na wydmach w północnej częci gminy, występują dobrze wykształcone suboceaniczne bory wieże Leucobryo-Pinetum z licznymi gatunkami borowymi w runie oraz już na znacznie mniejszych powierzchniach kontynentalne bory mieszane Querco roboris-Pinetum oraz subkontynentalne bory wieże Peucedano-Pinetum, które występują na północ i północny wschód od Dębskiej Kuźni. Często jednak spotykane są tu zbiorowiska wtórne, ze sztucznie nasadzoną sosną na siedliskach grądowych, które mają niewielką wartoć przyrodniczą. W bardzo ubogim pod względem florystycznym runie tych lasów dominują wtedy różne gatunki jeżyn Rubus sp. oraz trzcinnik piaskowy Calamagrostis epigejos, szczególnie bujnie rozwijające się w partiach nadmiernie przewietlonych. Systematyczny wykaz zespołów i zbiorowisk rolinnych Na obszarze gminy Chrząstowice stwierdzono występowanie 82 zespołów i zbiorowisk rolinnych. Częć z nich znalazła się na regionalnej "Czerwonej licie zbiorowisk Górnego Śląska" (Celiński i in. red. 1997), których kategorie zagrożenia podano w nawiasach obok zbiorowiska. Przy siedliskach i zbiorowiskach objętych w Polsce ochroną prawną podano skrót Ch.Klasa: Lemnetea minoris R. Tx. 1955 Rząd: Lemnetalia minoris R. Tx. 1955 Związek: Lemnion gibbae R. Tx. et Schwabe 1974 in R. Tx. 1974 Schwabe 1974 in R. Tx. 1974 Związek: Riccio fluitantis-Lemnion trisulcae R. Tx. et A. Schwabe 1974 in R. Tx. 1974 Zespół 1. Lemnetum trisulcae (Kelhofer 1915) Knapp et Stoffers 1962 Klasa: Asplenietea rupestria Br.-Bl. 1934 in Meier et Br.-Bl. 1934 Rząd: Potentilletalia caulescentis Br.-Bl. in Br.-Bl. et Jenny 1926 Związek: Potentillion caulescentis Br.-Bl. in Br.-Bl. et Jenny 1926 2. Asplenietum trichomano-rutae-murariae (Kuhn 1937) R.Tx. 1937 Klasa: Bidentea tripartiti R. Tx., Lohm. et Prsg 1950 Rząd: Bidentalia tripartiti Br.-Bl. et R. Tx. 1943 (Ch) Związek: Bidention tripartiti Nordh. 1940 3. Polygono-Bidentetum (Koch 1926) Lohm. 1950 (Ch) Klasa: Stellarietea mediae R. Tx., Lohm. et Prsg 1950 Rząd: Centauretalia cyani R.Tx. 1950 Związek: Aperion spicae-venti R.Tx. et J.Tx. 1960 Podzwiązek: Arnoseridenion minimae Malato-Beliz, J.Tx. et R.Tx. 1960 4. Arnoserido-Scleranthetum (Edouard 1925) R.Tx. 1937 Związek: Aperion spicae-venti R.Tx. et J.Tx. 1960 Podzwiązek: Aphanenion arvensis R.Tx. et J.Tx. 1960 5. Vicietum tetraspermae (Krusem. et Vlieg. 1939) Korna1950 6. Papaveretum argemones (Libb. 1932) Krusem. et Vlieg. 1939Rząd: Polygono-Chenopodietalia (R.Tx. et Lohm. 1950) J.Tx. 1961 Związek: Panico-Setarion Siss. 1946 7. Echinochloo-Setarietum Krusem. et Vlieg. (1939)1940 8. Digitarietum ischaemi R. Tx. et Prsg (1942) 1950 Związek: Polygono-Chenopodion Siss. 1946 9. Oxalido-Chenopodietum polyspermi Siss. 1950 10. Galinsogo-Setarietum (R.Tx. et Beck. 1942) R.Tx. 1950 Rząd: Sisymbrietalia J. Tx. 1961 Związek: Sisymbrion officinalis R. Tx., Lohm, Prsg 1950 11. Sisymbrietum sophiae Kreh. 1935 12. Urtico-Malvetum neglectae (Knapp 1945) Lohm. 1950 Klasa: Epilobietea angustifolii R. Tx. et Prsg 1950 Rząd: Atropetalia Vlieg. 1937 Związek: Epilobion angustifolii (Rübel 1933) Soó 1933 13. Calamagrostietum epigeji Juraszek 1928 Związek: Sambuco-Salicion R. Tx. et Neum. 1950 14. Rubetum idaei Pfeiff. 1936 em. Oberd. 1937 15. Sambucetum nigrae Oberd. 1973 Klasa: Artemisietea vulgaris Lohm., Prsg et R. Tx. in R. Tx. 1950 Rząd: Onopordetalia acanthi Br.-Bl. et R. Tx. 1943 em. Görs 1966 Związek: Dauco-Melilotenion Görs 1966 16. Artemisio-Tanacetum vulgaris Br.-Bl. 1931 corr. 1949 17. Berteroëtum incanae Siss. et Tideman in Siss. 1950 18. Echio-Melilotetum R. Tx. 1947 Rząd: Artemisietalia vulgaris Lohm. in R. Tx. 1947 Związek: Arction lappae R. Tx. 1937 em. 1950 19. Arctio-Artemisietum vulgaris Oberd. ex Seybold et Müller 1972 Rząd: Glechometalia hederaceae R. Tx. in R. Tx. et Brun-Hool 1975 Związek: Aegopodion podagrariae R. Tx. 1967 20. Urtico-Aegopodietum podagrariae (R. Tx. 1936 n. n.) em. Dierschke 1974 Związek: Alliarion Oberd. (1957) 1962 21. Torilidetum japonicae Lohm. in Oberd. et all. 1967 ex Görs et Müll. 1969 Rząd: Convolvuletalia sepium R. Tx. 1950 Związek: Senecion fluviatilis R. Tx. (1947) 1950 em. R. Tx. 1967 22. Rudbeckio-Solidaginetum R. Tx. et Raabe 1950 Związek: Convolvulion sepium R. Tx. 1947 em. Müll. 1981 23. Urtico-Calystegietum sepium Görs et Müll. 1969 24. Calystegio-Eupatorietum Görs 1974 25. Zb. z Reynourtia japonica Klasa: Potametea R. Tx. et Prsg 1942 Rząd: Potametalia Koch 1926 Związek: Potamion Koch 1926 em. Oberd. 1957 (Ch) 26. Elodeetum canadensis (Pign. 1953) Pass. 1964 (Ch) 27. Ceratophyllum demersi Hild. 1956 (Ch) Związek: Nymhaeion Oberd. 1953 (Ch) 28. Potametum natantis Soó 1923 (Ch) 29. Polygonetum natantis Soó 1927 (Ch) 30. Nupharo-Nymphaetum albae Tomasz. 1977 (V, Ch) Związek: Hottonion Segal 1964 31. Hottonietum palustris R. Tx. 1937 (V, Ch) Związek: Ranunculion fluitantis Neuhäusl 1959 (Ch) 32. Ranunculetum fluitantis Allorge 1922 (I, Ch) 33. Ranunculo-Callitrichetum hamulatae Oberd. 1957 em. Müll. 1977 (Ch) 34. Ranunculo-Sietum erecto-submersi (Roll 1939) Müll. 1977 (I, Ch) Klasa: Phragmitetea R. Tx. et Prsg 1942 Rząd: Phragmitetalia Koch 1926 Związek: Phragmition Koch 1926 35. Scirpetum lacustris (Allorge 1922) Chouard 1924 36. Sparganietum erecti Roll 1938 (R) 37. Eleocharitetum palustris Šennikov 1919 (I) 38. Equisetetum fluviatilis Steffen 1931 (I) 39. Phragmitetum australis (Gams 1927) Schmale 1939 40. Typhetum latifoliae Soó 1927 41. Acoretum calami Kobendza 1948 42. Glycerietum maximae Hueck 1931 Związek: Magnocaricion Koch 1926 43. Iridetum pseudacori Eggler 1933 44. Caricetum acutiformis Sauer 1937 45. Caricetum paniculatae Wangerin 1916 46. Caricetum rostratae Rübel 1912 47. Caricetum elatae Koch 1926 (R) 48. Caricetum gracilis (Graebn. et Hueck 1931) R. Tx. 1937 49. Caricetum vesicariae Br.-Bl. et Denis 1926 (R) 50. Phalaridetum arundinaceae (Koch 1926 n. n.) Lib. 1931 Klasa: Koelerio glaucae-Corynephoretea canescentis Klika in Klika et Nowak 1941 Rząd: Corynephoretalia canescentis R. Tx. 1937 Związek: Corynephorion canescentis Klika 1934 51. Spergulo vernalis-Corynephoretum (R. Tx. 1928) Libb. 1933 (R, Ch) Związek: Vicio lathyroidis-Potentillion argenteae Brzeg in Brzeg et M. Wojt. 1996 52. Sclerantho-Herniaretum glabrae Głow. 1988 53. Diantho-Armerietum elongatae Krausch 1959 (R, Ch) Klasa: Molinio-Arrhenatheretea R. Tx. 1937 Rząd: Plantaginetalia majoris R. Tx. (1943) 1950 Związek: Polygonion avivularis Br.-Bl. 1931 ex Aich. 1933 54. Lolio-Polygonetum arenastri Br.-Bl. 1930 em. Lohm. 1975 55. Bryo-Saginetum procumbentis Diem., Siss. et Westh. 1940 n.inv. Oberd. 1983 56. Prunello-Plantaginetum Faliński 1963 57. Juncetum tenuis (Diem., Siss. et Westh. 1940) Schwick. 1944 em. R. Tx. 1950 Rząd: Molinietalia caeruleae W. Koch 1926 Związek: Filipendulion ulmariae Segal 1966 58. Filipendulo-Geranietum W. Koch 1926 (R) 59. Lysimachio vulgaris-Fipenduletum Bal.-Tul. 1978 Związek: Molinion caerulae W. Koch 1926 60. Junco-Molinietum Prsg 1951 Związek: Calthion palustris R. Tx. 1936 em. Oberd. 1957 61. Cirsietum rivularis Nowiński 1927 (I, Ch) 62. Scirpetum silvatici Ralski 1931 Związek: Alopecurion pratensis Pass. 1964 63. Alopecuretum pratensis (Regel 1925) Steffen 1931 (I) Rząd: Arrhenatheretalia Pawł. 1928 Związek: Cynosurion R. Tx. 1947 64. Lolio-Cynosuretum R. Tx. 1937 Klasa: Scheuchzerio-Caricetea nigrae (Nordh. 1937) R. Tx. 1937 Rząd: Scheuchzerietalia palustris Nordh. 1937 Związek: Caricion lasiocarpae Vanden Bergh. ap. Lebrun et all. 1949 (Ch) 65. Caricetum lasiocarpae Koch 1926 (V, Ch) Rząd: Caricetalia nigrae Koch 1926 em. Nordh. 1937 Związek: Caricion nigrae Koch 1926 em. Klika 1934 66. Carici canescentis-Agrostietum caninae R. Tx. 1937 (I) Klasa: Nardo-Callunetea Prsg 1949 Rząd: Calluno-Ulicetalia (Quant. 1935) R. Tx. 1937 Związek: Calluno-Genistion Duving. 1934 (Ch) 67. Calluno-Genistetum R. Tx. 1937 (V, Ch) Klasa: Trifolio-Geranietea sanguinei Th. Müller 1962 Rząd: Origanetalia Th. Müller 1962 Związek: Trifolion medii Th. Müller 1961 68. Trifolio-Agrimonietum Th. Müller 1961 69. Agrimonio-Vicietum cassubicae Passarge 1967 (I) 70. Vicietum sylvatico-dumetorum Oberd. et Th. Müll. 1961 (I) Klasa: Betulo-Adenostyletea Br.-Bl. 1948 Rząd: Calamagrostietalia villosae Pawł. et all. 1928 Związek:. Adenostylion alliariae Br.-Bl. 1925 71. Petasitetum albi Zlatnik 1928 (R, Ch) Klasa: Rhamno-Prunetea Rivas Goday et Garb. 1961 Rząd: Prunetalia spinosae R. Tx. 1952 Związek: Berberidion Br.-Bl. (1947) 1950 72. Rhamno-Cornetum sanguinei (Kais. 1930) Pass. (1957) 1962 (I) Klasa: Salicetea purpurae Moor 1958 Rząd: Salicetalia purpurae Moor 1958 Związek: Salicion albae R. Tx. 1955 73. Salicetum triandro-viminalis Lohm. 1952 Klasa: Alnetea glutinosae Br.-Bl. et R. Tx. 1943 (Ch) Rząd: Alnetalia glutinosae R. Tx. 1937 Związek: Alnion glutinosae (Malc. 1929) Meijer Drees 1936 74. Salicetum pentandro-cinereae (Almq. 1929) Pass. 1961 (Ch) 75. Ribeso nigri-Alnetum Sol.-Górn. (1975) 1987 (V, Ch) Klasa: Vaccinio-Piceetea Br.-Bl. 1939 Rząd: Vaccinio-Piceetalia Br.-Bl. 1939 Związek: Dicrano-Pinion Libb. 1933 76. Peucedano-Pinetum W. Mat. 1962 (1973) 77. Leucobryo-Pinetum Mat. (1962) 1973 78. Querco roboris-Pinetum (W. Mat. 1981) J. Mat. 1988 Klasa: Quercetea robori-petraeae Br.-Bl. et R. Tx. 1943 Rząd: Quercetalia roboris R. Tx. 1931 Związek: Quercion robori-petraeae Br.-Bl. 1932 79. Calamagrostio arundinaceae-Quercetum petraeae (Hartm. 1934) Scam. et Pass. 1959 (I, Ch) Klasa: Querco-Fagetea Br.-Bl. et Vlieg. 1937 Rząd: Fagetalia sylvaticae Pawł. in Pawł., Sokoł. et Wall. 1928 Związek: Alno-Ulmion Br.-Bl. et R. Tx. 1943 80. Fraxino-Alnetum W. Mat. 1952 (V, Ch) 81. Ficario-Ulmetum minoris Knapp 1942 em. J. Mat. 1976 (V, Ch) Związek: Carpinion betuli Issl. 1931 em. Oberd. 1953 82. Galio sylvatici-Carpinetum betuli Tracz. 1962 (Ch) 8. Stan i zagrożenia flory Szata rolinna gminy Chrząstowice wykazuje duże zróżnicowanie. W wyniku prowadzonych badań terenowych stwierdzono tu wiele interesujących gatunków rolin. Grupa rolin chronionych obejmuje 28 gatunków, 16 sporód nich objętych jest ochroną cisłą, a 12 częciową. Odnaleziono 30 gatunków rzadkich i ginących w skali województwa, regionu i całego kraju. Na terenie gminy stwierdzono występowanie 82 zespoły i zbiorowiska rolinne. Najcenniejsze i najbogatsze pod względem florystycznym są zbiorowiska łąkowe i lene. Bogata rolinnoć łąkowa i lena tego terenu powinna być przedmiotem szczególnej troski. Najcenniejsze pod względem przyrodniczym fragmenty łąk i lasów liciastych powionny zostać objęte ochroną. Wszelkie zmiany w stosunkach wodnych podmokłych łąk mogą spowodować nieodwracalne zmiany w ich składzie gatunkowym. Zaniechanie ich koszenia powoduje natomiast zarastanie rolinnocią krzewiastą i zanik interesujących zbiorowisk rolinnych i co za tym idzie zmniejszenie wysokich walorów florystycznych. Powinny Zbiorowiska lene badanego obszaru wydają się być zagrożone głównie przez zmianę warunków hydrologicznych siedlisk. Wynikiem tego jest proces zanikania lasów łęgowych i grądowych, który obserwuje się na coraz większej powierzchni lenej. Bardzo niekorzystne, niestety nadal praktykowane, są zręby zupełne oraz nasadzenia sosny na siedliskach lasów liciastych. Coraz rzadsza rolinnoć wodna i szuwarowa tego terenu powinna być przedmiotem szczególnej troski. Szczególną uwagę powinno się zwrócić na obszary stanowiące siedliska cennych gatunków, jak np.: grążel żółty Nuphar lutea, okrężnica bagienna Hottonia palustris, czermień błotna Calla palustris i rzęl hakowata Callitriche hamulata. |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| « poprzedni artykuł | następny artykuł » |
|---|